Frisons
![]() |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
Frisons Friezen / Fresen / Fräisen | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||
| |||||||||
![]() | |||||||||
| |||||||||
Frisón, neerlandés | |||||||||
Protestantismo | |||||||||
Neerlandeses, flamencos, alemans, angleses, afrikaners, daneses | |||||||||
![]() Zonas habitadas por os frisons |
Os frisons[1] (en frisón occidental Friezen, en frisón septentrional Fresen, en frisón oriental Fräisen) habitan a provincia de Frisia d'o nord-este d'os Países Baixos, y costas d'a Baixa Saxonia (Alemanya) y Holnstein (entre Alemanya y Dinamarca). Charran una luenga chermanica pareixita a l'anglés, o frisón.
Reparto cheografico
editarEn os Países Baixos son uns 600.000, en Alemanya podrían estar uns 300.000.
Modo de vida tradicional
editarA economía frisia encara ye rural sobretot. Dende antigo han criato vacumen, y as vacas frisonas son una raza muito conoixita.
Luenga
editarO frisón ye una luenga afin a l'anglés y muito dividita en parlas locals, belunas d'ellas muito esbrafadas por a gran influencia d'os idiomas oficials d'os países a on se troban. A luenga frisona ha retaculato muito debant d'a expansión d'o neerlandés y o Baixo Alemán, dimpués tamién substituyiu por l'alemán.
Historia
editarOs frisons ya existiban en l'antigüedat y yeran un d'os pueblos chermanicos d'a Mar d'o Norte, conchunto de pueblos que Tacito deciba ingaevons. En o periodo romano os frisons viviban en a redolata d'a Mar de Wadden. Os frisons facioron parte d'a confederación saxona chunto con os saxons, os anglos y os chutos. Esta confederación practicaba a piratería en a Mar d'o Norte y invadió a isla de Bretanya. Os frisons perdioron a suya independencia en o sieglo VIII.
Dimpués d'as invasions vikingas amaneixioron dos reinos frisons: uno en Kennemerland y atro en l'actual Frisia (dica Overijssel y Groningen), y Norte d'Alemanya. En o sieglo XV tota Frisia fue absorbita por os Países Baixos. Dende ixe inte muitos frisons fuoron absorbitos por os neerlandeses. As arias on se charraba o frisón disminuyoron con a perduga d'a Frisia Occidental en os Países Baixos y d'a Frisia Oriental en Alemanya.
En o sieglo XX i habió un renaiximiento cultural relativo d'a cultura frisona, y bi ha una reclamación d'autonomía cultural.
Mencions en fuents aragonesas
editarEn a "Grant Cronica d'Espanya" bi ha una mención a los frisons pero ye incoderent y no responde a garra realidat historica:
Referencias
editar- ↑ (an) Diccionario ortografico de l'aragonés (Seguntes la Propuesta Ortografica de l'EFA). Versión preliminar. Estudio de Filología Aragonesa. ISSN 1988-8139. Octubre de 2022.
Bibliografía
editar- (es) Amiram Gonen: Diccionario de los pueblos del mundo. 1996 Anaya&Mario Muchnik.
|