Юстыніян I
Юстыніян I Вялікі | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
лац.: Iustinianus I Magnus грэч. Ιουστινιανός Α' ο Μέγας | |||||||
![]() Мазаіка царкве Сан-Виітале ў Равене | |||||||
| |||||||
|
|||||||
Сумесна з | Юстын I | ||||||
Папярэднік | Юстын I | ||||||
Пераемнік | Юстын II | ||||||
|
|||||||
Нараджэнне |
11 мая 482[1][2] |
||||||
Смерць |
14 лістапада 565[1][2][…] (83 гады) |
||||||
Месца пахавання | |||||||
Род | Дынастыя Юстыніяна[d] | ||||||
Імя пры нараджэнні | лац.: Petrus Sabbatius | ||||||
Бацька | невядома або Justin I[d] | ||||||
Маці | Vigilantia[d] | ||||||
Жонка | Феадора[2][4][…] | ||||||
Дзеці | Адсутнічаюць | ||||||
Нацыянальнасць | Ілірыец | ||||||
Веравызнанне | Хрысціянства | ||||||
![]() |
Юстыніян, Юсцініян (лац.: Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus) (482—565) — візантыйскі імператар у 527—565 гг. і праваслаўны тэолаг. Спрабаваў аднавіць моц, памеры, дзяржаўны строй Рымскай імперыі, якой яна была да ўнутраных трызненняў і рэгулярных нападаў варварскіх плямёнаў, таксама імкнуўся ўзгадніць монафізіцтва з праваслаўем. Лічыцца адным з найвялікшых кадыфікатараў класічнага рымскага права.
Біяграфія
[правіць | правіць зыходнік]Узыходжанне на прастол
[правіць | правіць зыходнік]Пачаў палітычную кар'еру з саўладарства са сваім дзядзькам Юстынам I, пасля смерці якога ў 527 г. стаў неабмежаваным гаспадаром дзяржавы і царквы. Адразу пасля каранацыі стаў праводзіць ваенныя кампаніі супраць варварскіх народаў: усходніх готаў у Італіі, вестготаў у Іспаніі і вандалаў у Афрыцы, у мэтах аднаўлення імперскай улады ў заходняй частцы Рымскай імперыі (Гл.далей: Заходняя Рымская імперыя). Праводзіў абарончыя войны супраць персаў і славян, якія рэгулярна здзейснялі набегі на візантыйскія тэрыторыі.
У сувязі з гэтымі матэрыяльна затратнымі войнамі, імператар быў вымушаны пайсці на празмернае павышэнне падаткаў, што ў 532 г. прывяло да масавых беспарадкаў Ніка (Гл.далей: Паўстанне Ніка), якія былі падушаны з-за дапамогі жонкі Юстыніяна, імператрыцы Феадоры. Нягледзячы на апазіцыю свайго асяроддзя і на сур'ёзныя беспарадкі ў Канстанцінопалі, Юстыніян у неспрыяльных умовах здолеў скончыць вайну з персамі, якая доўжылася з 527 г.
У 529 г. Юстыніян адмяніў усе філасофскія школы ў Афінах, у тым ліку Акадэмію Платона. Гэтую падзея часта разглядаецца — як канец антычнасці.
Абнаўленне імперыі
[правіць | правіць зыходнік]Юстыніян 22 чэрвеня 533 г. паслаў у Афрыку, войска ад 15000 да 16000 пехацінцаў і вершнікаў пад камандаваннем Велізарыя, аднаго з лепшых генералаў старога свету. Две бітвы пад Карфагенам скончыліся захопам караля вандалаў, Гелімера (вясна 534 г.) і знішчэннем вандальскага каралеўства ў Афрыцы, якое стала візантыйскай правінцыяй.
Адразу ж пасля 535 г., з колькасцю 9000 чалавек, Велізарый пачынае заваёву Італіі. Завалодаўшы спачатку Сіцыліяй у канцы 535 г., заваяваў Неапаль (лістапад 536 г.) і 9 снежня 536 г. увайшоў у Рым, дзе апынуўся ў аблозе ўсходне-гоцкага караля Віцігеса, але аблога хутка была знята з дапамогай ваеннай падтрымцы Юстыніяна. Пасля 540 г. была ўзята Равена, такім чынам Італія вярнулася ў імперыю.
Кампаніяй на поўначы кіраваў сам імператар Юстыніян, які прыйшоў да ракі Савы і Дуная, і прыкладна ў 535 г. узяў Сінгідунум. У Іспаніі, Юстыніян вызваліў толькі Андалусію і прыбярэжныя раёны на паўднёвым усходзе.
У той жа час, персы, парушаюць раней заключаны «вечны мір», і спусташаюць горад Антыёхію. Але імператар здолей заключыць новы мірны дагавор. На Балканах, яшчэ пасля чацвёртага стагоддзя, паўстала новая пагроза: славяне, што пражывалі ў раёнах Балтыкі, Віслы, Карпат і Прыпяці, якія пад сталым ціскам заваёўнікаў з Азіі, былі падзелены на тры вялікія групы і пачалі рухацца ў некалькіх кірунках. Заходняя група славян размясцілася паміж Эльбай і Дунаем, усходняя — паміж Днестрам і Доннам. Паўднёвыя славяне пачалі рухацца ў напрамку Ніжняга Дунаяа. Тут яны штогод рабавалі тэрыторыю Візантыі, некаторыя плямёны пападалі пад уладу гунаў, і разам з імі апусташалі правінцыі Фракію, Ілірыю, Грэцыю, нават падыходзілі пад Канстанцінопаль (538, 540, 558).
Духоўная дзейнасць
[правіць | правіць зыходнік]Юстыніян вылучыўся не толькі як рэстаўратар Рымскай Імперыі, але і як хрысціянскай царквы. Ён імкнуўся ўсімі сіламі захаваць палітычнае і духоўнае адзінства імперыі, якая ўключала розныя народы, асабліва захаваць царкву і праваслаўную веру. Клопат пра веру адзначае ў сваёй велізарнай заканадаўчай дзейнасці, асабліва ў «Новым заканадаўстве», а таксама ў «Кодэксе», які рэгуляваў царкоўнае жыццё: біскупаў і епархій, манастыроў і манаскага жыцця, а таксама кіраванне царкоўнай маёмасцю.
Corpus Iuris Civilis
[правіць | правіць зыходнік]У спробе вярнуць славу Рымскай імперыі, Юстыніян утварае камітэт з 16 юрыстаў, які ўзначальвае Трыбаніян і патрабуе ад іх збіраць і ўсталёўваць усю прававую спадчыну класічнага перыяду рымскага права.
Вынік іх працы, Corpus Iuris Civilis (Працы па грамадзянскім праве) складаецца з чатырох частак: Кодэкс Юстыніяна — збор прававых актаў з часу Адрыяна да Юстыніяна; Digestae — збор актаў рымскіх юрыстаў; Institutiones — вытрымкі ад дзвюх папярэдніх прац, з каментарамі, распрацаваны ў якасці навучальнага дапаможніка, і Novelle — збор актаў у перыяд праўлення Юстыніяна.
Смерць
[правіць | правіць зыходнік]Памёр не пакінуўшы спадчыніка, пераемнікам стальца стаў яго пляменнік Юстын II.
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Зноскі
- ↑ а б autori vari Enciclopedia Dantesca / U. Bosco — Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1970.
- ↑ а б в г Любкер Ф. Iustinianus // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 707–708.
- ↑ http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0025.2008.00486.x/full
- ↑ Ив. Гр. Феодора // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1904. — Т. XLIа. — С. 894–895.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юстыніян I
- Святы імператар Юстыніян
BAV: ADV10164760, ADV11507119 · BIBSYS: 90550472 · BNC: a10486045 · BNE: XX824100 · BNF: 12055108q · CiNii: DA02058114 · CONOR: 27698275 · EGAXA: vtls000818639 · GND: 11855896X · ICCU: SBLV203937 · ISNI: 0000000120965924 · LCCN: n79032202 · LNB: 000036836 · NDL: 00478361 · NKC: jn20000700782 · NLA: 35803615 · NLG: 19253 · NLP: a0000001182761 · NSK: 000085214 · NTA: 068639554, 339710365 · NUKAT: n97009955 · PTBNP: 46792 · LIBRIS: 192056 · SUDOC: 027770591 · VIAF: 88881722, 95750062, 3576151247943444270009 · ULAN: 500011337 |