Гамбія (калонія і пратэктарат)
Гістарычная дзяржава | |||||
Гамбія | |||||
---|---|---|---|---|---|
|
|||||
![]() |
|||||
17 кастрычніка 1821 — 18 лютага 1965
|
|||||
Сталіца | |||||
Афіцыйная мова | англійская | ||||
Грашовая адзінка | заходнеафрыканскі фунт[d] і фунт стэрлінгаў | ||||
![]() |
Калонія і пратэктарат Гамбія (англ.: Gambia Colony and Protectorate) — брытанская каланіяльная адміністрацыя Гамбіі, якая існавала з 1821 па 1965 год. Прадстаўлена двума складнікамі — калоніяй, якая ўключала горад Батэрст (цяпер Банжул) разам з наваколлем, і пратэктаратам, тэрыторыяй уздоўж ракі Гамбія.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Асновай калоніі сталі фарты Джэймс і Батэрст, дзе брытанская прысутнасць была ўстаноўлена ў 1815 і 1816 гадах адпаведна. У раннія перыяды свайго існавання яны знаходзілася ў падпарадкаванні калоніі Сьера-Леонэ. Аднак да 1888 года вылучаны ў самастойную адміністрацыйную адзінку з пастаянна прызначаным губернатарам.
Межы брытанскіх уладанняў былі прадметам спрэчак, паколькі на дадзеную вобласць прэтэндавалі французы, жадаючы далучыць яе да французскага Сенегалу[1]. Акрамя таго, брытанскі ўрад неаднаразова спрабаваў абмяняць гамбійскія землі з Францыяй на іншыя тэрыторыі, напрыклад, у вярхоўях ракі Нігер[2]. У 1889 годзе Францыя і Вялікабрытанія ўсталявалі мяжу на ўзроўні 10 км (6,2 мілі) на поўнач і поўдзень ад ракі і на ўсход да Ярбутэнды, самай далёкай суднаходнай кропкі на Гамбіі[3].
У 1965 годзе Гамбія стала незалежнай дзяржавай у рамках Садружнасці Нацый[4].
Палітыка
[правіць | правіць зыходнік]Упраўленнем калоніі займаўся губернатар і яго адміністрацыя, у якую ўваходзілі генеральны пракурор, старшы медыцынскі супрацоўнік, мытны кантралёр і дырэктар грамадскіх работ. Існавала два савета, кожны з якіх адказваў за выканаўчую і заканадаўчыя ўлады адпаведна.
У 1960 годзе ў Гамбіі прынята свая Канстытуцыя, на падставе якога ў краіне з’явіўся парламент — Палата прадстаўнікоў. 19 дэпутатаў абіраліся шляхам галасавання ўсяго насельніцтва, 8 — толькі правадырамі[5].
У гэты ж перыяд, канец 50-х і пачатак 60-х, адбываецца фарміраванне першых палітычных партый — «Аб’яднаная партыя» і «Народна-прагрэсіўная партыя».
Воінскія часці
[правіць | правіць зыходнік]У 1901 годзе ў складзе Каралеўскіх пагранічных сіл Заходняй Афрыкі сфарміравана гамбійская рота, якая ў 1940—1945 гг. дзейнічала як полк. Падраздзяленне ўдзельнічала ў абедзвюх сусветных войнах.
Эканоміка
[правіць | правіць зыходнік]Сельская гаспадарка
[правіць | правіць зыходнік]Эканоміка Гамбіі, як і іншых афрыканскіх калоній таго часу, была заснавана на сельскай гаспадарцы. Амаль увесь экспарт складаў арахіс, што зрабіла краіну эканамічна ўразлівай[6].
Былі зроблены спробы павялічыць вытворчасць іншых тавараў. Карпарацыя каланіяльнага развіцця распрацавала праграму па птушкагадоўлі. Мэтай праекта стала вытворчасць дваццаці мільёнаў яйкаў і аднаго мільёна фунтаў раздзеленай птушкі ў год. Аднак рэалізаваць задуманае не атрымалася, паколькі тыф знішчыў большую частку курынага пагалоўя, што выклікала крытыку ў адрас карпарацыі[7].
Транспарт
[правіць | правіць зыходнік]Рака Гамбія была асноўным маршрутам суднаходства і транспарту ўнутры краіны з портам у горадзе Батэрст. Дарожная сетка была сканцэнтравана вакол сталіцы, а астатнія раёны ў асноўным звязаны грунтавымі дарогамі.
Адзіны аэрапорт знаходзіўся ў Юндумэ. Ён пабудаваны падчас Другой сусветнай вайны[8]. У пасляваенны час паветраная гавань выкарыстоўвалася для пасажырскіх рэйсаў British South American Airways і British Overseas Airways Corporation[9].
Заўвагі
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ Hansard HC Deb 18 August 1887, vol 319, cols 944–955(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 сакавіка 2017. Праверана 26 жніўня 2023.
- ↑ Thomas Pakenham (1991), The Scramble for Africa. London: Abacus. p. 675
- ↑ Atlas Obscura
- ↑ The Gambia Independence Act 1964, c. 93
- ↑ History of the Independence Movement . Gambia Information Site (10 жніўня 2012).
- ↑ Hansard HC Deb 25 March 1959, vol 602, cols 1405–1458(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 лістапада 2017. Праверана 26 жніўня 2023.
- ↑ Hansard HC Deb 13 March 1951, vol 485, cols 1317–1375(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 11 кастрычніка 2020. Праверана 26 жніўня 2023.
- ↑ Yundum . Britannica Online encyclopedia. Праверана 10 August 2012.
- ↑ Hansard HC Deb 29 January 1947, vol 432, cols 202(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 26 жніўня 2023.