Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў
Чынгіз Айтматаў | |
---|---|
Чыңгыз Айтматов | |
![]() | |
Асабістыя звесткі | |
Дата нараджэння | 12 снежня 1928[1][2][…] |
Месца нараджэння | |
Дата смерці | 10 чэрвеня 2008[4][1][…] (79 гадоў) |
Месца смерці | |
Пахаванне | |
Грамадзянства | |
Бацька | Torekul Aitmatov[d] |
Маці | Q93446343? |
Дзеці | Аскар Чынгізавіч Айтматаў[d] |
Альма-матар | |
Прафесійная дзейнасць | |
Род дзейнасці | палітык, дыпламат, журналіст, перакладчык, раманіст, сцэнарыст, пісьменнік навуковай фантастыкі, пісьменнік, празаік |
Гады творчасці | 1952 — 2006 |
Жанр | раман, аповесць, сцэнарыст |
Мова твораў | руская, кыргызская |
Грамадская дзейнасць | |
Партыя | |
Член у | |
Прэміі | |
Узнагароды | |
Подпіс |
![]() |
![]() | |
![]() |
Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў (кірг.: Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; 12 снежня 1928, сяло Шэкер, Кіргізская АССР, РСФСР, СССР — 10 чэрвеня 2008, Нюрнберг, Баварыя, Германія) — кіргізскі празаік, які пісаў на кіргізскай і рускай мовах. Народны пісьменнік Кіргізскай ССР (1968). Акадэмік АН Кіргізскай ССР (1974). Герой Сацыялістычнай Працы (1978).
Біяграфічныя звесткі
[правіць | правіць зыходнік]Скончыў Кіргізскі сельскагаспадарчы інстытут у 1953 годзе. Член КПСС з 1959 года. У 1965-86 гадах старшыня праўлення кінематаграфістаў Кыргызстана, з 1986 — Саюза пісьменнікаў Кыргызстана; адначасова з 1988 галоўны рэдактар часопіса «Иностранная литература». 3 1990 на дыпламатычнай службе.
Творчасць
[правіць | правіць зыходнік]Вострыя этычныя і сацыяльныя праблемы сучаснасці, прасторавыя карціны дыялектычнай узаемасувязі свету і чалавека ўздымае ў аповесцях «Твар у твар» (1957), «Джаміля» (1958), «Таполька мая ў чырвонай касынцы», «Вярблюджае вока», «Першы настаўнік» (усе 1961), «Матчына поле» (1963), «Бывай, Гюльсары» (1966), «Белы параход» (1970), «Рабы сабака, які бяжыць уздоўж мора» (1977); у раманах «I вякуе дзень даўжэй за век» (асобнае выданне пад назвай «Буранны паўстанак», 1980), «Плаха» (1986), «Божая маці ў снягах» (1988). У творах спалучае псіхалагічны аналіз з традыцыямі фальклору, міфічнай вобразнасцю, імкнецца да жанру прытчы.
Амаль усе яго творы экранізаваны. На беларускую мову творы Ч. Айтматава перакладалі І. Сакалоўскі, С. Міхальчук, М. Стральцоў.
Памяць
[правіць | правіць зыходнік]29 мая 2018 г. Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў прысвоіў парку ў межах вуліцы Пляханава, вуліцы Ванеева, вуліцы Яна Райніса імя Чынгіза Айтматава[6].
Прэміі і ўзнагарды
[правіць | правіць зыходнік]- Ленінская прэмія (1963).
- Дзяржаўныя прэміі СССР (1968, 1977, 1983).
- Літаратурная прэмія «Этрурыя» (Італія, 1980).
- Міжнародная прэмія імя Дж. Нэру (1985).
Выбраная бібліяграфія
[правіць | правіць зыходнік]- Собрание сочинений. Т. 1—3. М., 1982—84.
Беларускія пераклады
[правіць | правіць зыходнік]- Джаміля. Мн., 1962.
- Бывай, Гюльсары! Мн., 1971.
- Першы настаўнік. Мн., 1974.
- Буранны паўстанак: I вякуе дзень даўжэй за век. Мн., 1987.
Зноскі
- ↑ а б Chingiz Aytmatov // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
- ↑ Чингиз Айтматов // ISFDB — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.
- ↑ а б в Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 30. — ISBN 978-2-221-06888-5
- ↑ http://rt.com/news/famous-writer-aitmatov-dies-aged-79/
- ↑ Deutsche Nationalbibliothek Record #118501259 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.
- ↑ У Менску назвалі вуліцы ў гонар міністра ўраду БНР, дывэрсанта НКВД і расстралянага паэта
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чынгіз Тарэкулавіч Айтматаў
- Нарадзіліся 12 снежня
- Нарадзіліся ў 1928 годзе
- Нарадзіліся ў СССР
- Памерлі 10 чэрвеня
- Памерлі ў 2008 годзе
- Памерлі ў Нюрнбергу
- Пахаваныя ў Кыргызстане
- Выпускнікі Літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага
- Асобы
- Сцэнарысты паводле алфавіта
- Сцэнарысты СССР
- Сцэнарысты Кыргызстана
- Сцэнарысты XX стагоддзя
- Члены КПСС
- Члены Саюза пісьменнікаў СССР
- Члены Саюза кінематаграфістаў СССР
- Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
- Героі Кыргызстана
- Героі Сацыялістычнай Працы
- Кавалеры ордэна Манас
- Кавалеры ордэна Дружбы (Расія)
- Кавалеры ордэна Атан
- Кавалеры ордэна «Дустлік»
- Кавалеры ордэна Леніна
- Кавалеры ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі
- Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга
- Кавалеры ордэна Дружбы народаў
- Узнагароджаныя медалём Крупскай
- Кавалеры ордэна Усмешкі
- Афіцэры венгерскага ордэна Заслуг
- Пісьменнікі паводле алфавіта
- Пісьменнікі СССР
- Пісьменнікі Кыргызстана
- Пісьменнікі XX стагоддзя
- Пісьменнікі XXI стагоддзя
- Народныя пісьменнікі Кіргізскай ССР
- Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Кіргізскай ССР
- Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя
- Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя
- Кыргызскамоўныя пісьменнікі
- Пісьменнікі-фантасты СССР
- Шматмоўныя пісьменнікі
- Ганаровыя грамадзяне Бішкека
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання
- Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР ад Кіргізскай ССР
- Народныя дэпутаты СССР ад КПСС
- Памерлі ад нырачнай недастатковасці
- Памерлі ад пнеўманіі
- Паслы СССР у Люксембургу
- Паслы Расіі ў Люксембургу
- Паслы Кыргызстана ў Расіі
- Акадэмікі АН Кіргізскай ССР
- Кіргізскамоўныя пісьменнікі