sąd
Kashubian
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Proto-Slavic *sǫdъ.
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]sąd m inan
Further reading
[edit]- Stefan Ramułt (1893) “sǫd”, in Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego (in Kashubian), page 199
- Jan Trepczyk (1994) “sąd”, in Słownik polsko-kaszubski (in Kashubian), volumes 1–2
- Eùgeniusz Gòłąbk (2011) “sąd”, in Słownik Polsko-Kaszubski / Słowôrz Pòlskò-Kaszëbsczi[1]
- “sąd”, in Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka [Internet Dictionary of the Kashubian Language], Fundacja Kaszuby, 2022
Old Polish
[edit]Pronunciation
[edit]Etymology 1
[edit]
Inherited from Proto-Slavic *sǫ̃dъ. First attested in the fourteenth century.
Noun
[edit]sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)
- (law, attested in Greater Poland) court (institution of group of people meant for meting out justice)
- 1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 50, Poznań:
- Jaco Czestk daual Jacuszewi skot [na] ranky, iaco sand skaszal
- [Jako Czestk dawał Jakuszewi skot [na] ręki, jako sąd skazał]
- 1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności[2], volume V, page 273:
- Vt is, qui timet iudicari a filio dei secundum iustitiam, recurreret, vczyeklbi sze, ad matrem ad forum Marie k sządu
- [Vt is, qui timet iudicari a filio dei secundum iustitiam, recurreret, uciekłby sie, ad matrem ad forum Marie k sądu]
- (law) jurisdiction, judicial power
- Skład apostolski, number 9, 1446-1475:
- *Wyarze... w Ihu Xpa..., genz... vmanczon pod Pylatowim *sundim
- [Wierzę... w Jesu Krysta..., jenż... umęczon pod Piłatowym sądem]
- (law, attested in Greater Poland) court hearing, court proceeding
- 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 165, Poznań:
- [Ha]nka ne proszila na ten sød preczif […] anim go szadala
- [[Ha]nka nie prosiła na ten sąd przeciw […] anim go żądała]
- (law) litigation (court dispute)
- 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 35, 24:
- Myedzi wrogem y blisznim krewni[m] sød (sanguinis quaestio) by byezal
- [Miedzy wrogiem i bliznym krewnym sąd (sanguinis quaestio) by bieżał]
- (religion, attested in Lesser Poland) Final Judgment
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[4], Krakow, page 2a:
- Ve fthore nedzely gescze vy bily slyszely, kakocz on f dzen szødny na szød przydze
- [We wtore niedzieli jeście wy byli słyszeli, kakoć on w dzień sądny na sąd przydzie]
- (law, attested in Lesser Poland) court; jurisdiction (the place of exercise of power by the justice system; place where court hearings are held)
- 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I[5], Lesser Poland, page 48:
- Pan za slvgą nye wchodz do sądv
- [Pan za sługą nie wchodź do sądu]
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][6], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 8:
- Nagotowal iest w sødze (in iudicio) stolecz swoy
- [Nagotował jest w sądzie (in iudicio) stolec swoj]
- (law, religion, sometimes of God, attested in Lesser Poland) sentence (result of meting out justice)
- End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:
- Nye zabyay blysznyego thwego procz szandu spravyedlyvego
- [Nie zabijaj bliźniego twego procz sądu sprawiedliwego]
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[7], Krakow, page gl. 100a:
- Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakocz ten to sød ludzom gresn[y]m bødze barso pricry
- [Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakoć ten to sąd ludziom grzeszn[y]m będzie barzo przykry]
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[8], page 424:
- Yam przyschedl na ten svyath kv ssądovy (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby czy, ktorzy nye vydzą, vydzely
- [Jam przyszedł na ten świat ku sądowi (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby ci, ktorzy nie widzą, widzieli]
- judgement, opinion
- 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 62:
- Czisty schand veram sentenciam (simplici corde meo sermones mei et sententiam puram labia mea loquentur Job 33, 3)
- [Czysty sąd veram sentenciam (simplici corde meo sermones mei et sententiam puram labia mea loquentur Job 33, 3)]
Derived terms
[edit]- osadzić sąd pf
- osędzić sądem pf
- siedzieć na sądzie impf
- sąd zebrać pf, sąd gaić impf
- sądem odzirżeć pf
- sądy sędzić impf
Related terms
[edit]- sędzić impf
Descendants
[edit]Etymology 2
[edit]Inherited from Proto-Slavic *sъsǫdъ. First attested in the end of the 14th century.
Noun
[edit]sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)
- vessel (container of liquid or other substance)
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][9], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 9:
- Iaco ssød zdunowi (vas figuli) rozbyiesz ie
- [Jako sąd zdunowy (vas figuli) rozbijesz je]
- (attested in Greater Poland, figuratively) vessel (something for delivery of anything else)
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][10], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 14:
- Vczinil iest *ssody smertne (vasa mortis)
- [Uczynił jest sędy śmiertne (vasa mortis)]
- The meaning of this term is uncertain.
- 1901 [-], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 26:
- In laminas w sąd (praecipe Eleazaro..., ut tollat turibula... producatque ea in laminas et adfigat altari Num 16, 38)
- [In laminas w sąd (praecipe Eleazaro..., ut tollat turibula... producatque ea in laminas et adfigat altari Num 16, 38)]
Alternative forms
[edit]Derived terms
[edit]Descendants
[edit]- Polish: sąd (“vessel”)
References
[edit]- Boryś, Wiesław (2005) “sąd”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017) “sąd”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “1. sąd”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “2. sąd, ssąd”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
- Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “sąd”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
Polish
[edit]Pronunciation
[edit]Etymology 1
[edit]Inherited from Old Polish sąd (“court”).
Noun
[edit]sąd m inan (related adjective sądowy or (archaic or in set phrases) sądny)
- (law) court (institution that metes out justice)
- court (seat where justice is meted out)
- court (group of people working in such an institution)
- (law) trial (meeting or series of meetings in a court of law at which evidence is presented to a judge or jury to allow them to decide on a legal matter) [with nad (+ instrumental) ‘on what’]
- judgment (opinion) [with o (+ locative) ‘about what’]
- (logic) proposition (meaning of an opinion that states a specific state of affairs, or the opinion itself)
- Synonym: zdanie
- (obsolete) reason (ability to draw logical conclusions)
- Synonym: rozsądek
- (obsolete, law) sentence, judgment
- Synonym: wyrok
Derived terms
[edit]- postawić przed sądem pf, stawiać przed sądem impf
- stanąć przed sądem pf, stawać przed sądem impf
Related terms
[edit]- sądzić impf
Etymology 2
[edit]Inherited from Old Polish sąd (“vessel”).
Noun
[edit]sąd m inan
- (dialectal, chiefly in the plural) carrying pole, shoulder pole
- (obsolete) vessel, especially one for collecting milk
Declension
[edit]Trivia
[edit]According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), sąd is one of the most used words in Polish, appearing 2 times in scientific texts, 47 times in news, 25 times in essays, 16 times in fiction, and 21 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 111 times, making it the 556th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
[edit]Further reading
[edit]- sąd in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- sąd in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “1. sąd”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “2. sąd”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “SĄD”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 04.11.2015
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “sąd”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “sąd”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1915), “sąd”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 6, Warsaw, page 37
- Kashubian terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Kashubian terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Kashubian terms derived from Proto-Indo-European
- Kashubian terms inherited from Proto-Indo-European
- Kashubian terms inherited from Proto-Slavic
- Kashubian terms derived from Proto-Slavic
- Kashubian terms with IPA pronunciation
- Rhymes:Kashubian/ɔ̃t
- Rhymes:Kashubian/ɔ̃t/1 syllable
- Kashubian lemmas
- Kashubian nouns
- Kashubian masculine nouns
- Kashubian inanimate nouns
- csb:Law
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish inanimate nouns
- zlw-opl:Law
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- zlw-opl:Religion
- Lesser Poland Old Polish
- Old Polish terms with uncertain meaning
- zlw-opl:Vessels
- Polish 1-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɔnt
- Rhymes:Polish/ɔnt/1 syllable
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish inanimate nouns
- pl:Law
- pl:Logic
- Polish terms with obsolete senses
- Polish dialectal terms
- pl:Thinking
- pl:Vessels