گویش کوهسرخی
ظاهر
گویش کوهسرخی | |
---|---|
زبان بومی در | ![]() استان خراسان رضوی |
منطقه | شهرستان کوهسرخ بخش بایگ تربت حیدریه دهستان کوهپایه بردسکن |
الفبای فارسی | |
کدهای زبان | |
ایزو ۳–۶۳۹ | – |
گویش کوهسرخی از جمله گویشهای زبان فارسی در استان خراسان رضوی است که به همراه گویش کاشمری در منطقهٔ ترشیز و در شهرستان کوهسرخ، بخش بایگ تربت حیدریه و دهستان کوهپایه بردسکن رایج است. این گویش شباهت زیادی به گویش نیشابوری دارد که گاهی یکی خطاب میشوند.[۱][۲] همچنین این گویش با گویشهای شهرستان تربت حیدریه و شهرستان نیشابور قرابت دارد.[۳]
کلید واژهها
[ویرایش]ردیف | کوهسرخی | فارسی |
---|---|---|
۱ | مار، نَنَه | مادر |
۲ | پی یَر | پدر |
۳ | بُِرار، گَگَه | برادر |
۴ | دَدَ | خواهر |
۵ | خَلو، دَیی | دایی |
۶ | شوی | شوهر |
۷ | خاش | مادر شوهر، مادر زن |
۸ | خُسور | پدر شوهر، پدر زن |
۹ | بابای میر، بابا کلو | پدر بزرگ |
۱۰ | حُولی، حُولو، خَنَه، اُغال | خانه |
۱۱ | مِیدُ، وِردَر، بُیری | بیرون |
۱۲ | دُشنَ | دیشب |
۱۳ | دینَ | دیروز |
۱۴ | گَو | گود کردن |
۱۵ | فِلِکَ | میدان شهری |
۱۶ | میلان | کوچه |
۱۷ | مون، میندو، مییُ | داخل |
۱۸ | دولَخت | گرد و خاک |
۱۹ | گَل | چرخ |
۲۰ | لَخَ | فرسوده، خراب |
۲۱ | یِکَ | تنها |
۲۲ | شَخلَ | تند و سریع |
۲۳ | لَح شُر، پِلَشت | کثیف |
۲۴ | واستییَن، اَستییَن | ایستادن |
۲۵ | اَخمَخ | احمق |
۲۶ | دُوری | بشقاب |
۲۷ | چِقَل | سفت، بد بدن |
۲۸ | ساغُل | زنده باد، آفرین |
۲۹ | میس | مس |
۳۰ | شین | شن |
۳۱ | گیل | گل |
۳۲ | گِلُو، تیکُ | تکان |
۳۳ | بِغ | سهم، اندازه |
۳۴ | اُوسَنَ | افسانه |
۳۵ | اَندَر | ناتنی |
۳۶ | لُِر | آب دهن |
۳۷ | لَقوَ | لرزیدن |
۳۸ | واستُندَن، گوروفتَن | خریدن، گرفتن |
۳۹ | اَفتو | آفتاب |
۴۰ | تُو | تاب، گشت و گذار |
۴۱ | نُ | نان، غذا |
۴۲ | اُو | آب |
۴۳ | گُو | گاو |
۴۴ | شَو | شب |
۴۵ | خُو | خواب |
۴۶ | تَروی، روی | چهره، صورت |
۴۷ | نِماشُم | غروب |
۴۸ | جُمندَ | جنبنده |
۴۹ | زینَ، پَزینَ | پله |
۵۰ | قُچاق، کُلُو | بزرگ |
۵۱ | جِوَنَه | گوساله (جانور جوان) |
۵۲ | بِدییَ | کاسه، ظرف شراب |
۵۳ | سورما لگ لگ | بارش یخ |
۵۴ | شِمال | باد ملایم |
۵۵ | وَخِه | برخیز |
۵۶ | مونج، مینج | زنبور |
۵۷ | خِنجِلیک، خِنجِلوک | نیشگون |
۵۸ | مِزَغ، وَزَغ | قورباقه |
۵۹ | گُسبند | گوسفند |
۶۰ | شُم | شام، شب |
۶۱ | لینگ | لنگ، پا |
۶۲ | کِلیک، اَنگوشت | انگشت |
۶۳ | اَووست، زاچ | حامله |
۶۴ | شِگَم | شکم |
۶۵ | گوردَ | پهلو |
۶۶ | بور | جمعی از افراد |
۶۷ | زُلَ | تپه |
۶۸ | توسمَ، تیسمَ | کمربند |
۶۹ | زِنگیچَ | آرنج |
۷۰ | ریجَ | رخت آویز |
۷۱ | جیر | کش، نوعی چرم |
۷۲ | پَیغُرغُر، گُش بَرَّ | نوعی قارچ |
۷۳ | رِنگی | موسیقی شاد |
۷۴ | دُو | هرگونه مراسم |
۷۵ | دَو | دویدن |
۷۶ | دِوال، دِفال، دای | دیوار |
۷۷ | غِلبِر | غربیل |
۷۸ | پِتیخ | آشفته |
۷۹ | بی یَوُ | بیابان |
۸۰ | چَندِ | چه اندازه، چه قیمت است؟ |
۸۱ | نِیَ | نیست |
۸۲ | دیشمُم | فحش |
۸۳ | رِواح | روباه |
۸۴ | تی یار، دوروست | درست |
۸۵ | تُنوک، پَخچ | پهن |
۸۶ | لوک، کُی | جمع |
۸۷ | لَو، لَفچ | لب |
۸۸ | کَوش | کفش |
۸۹ | تَو | تب |
۹۰ | چومبَ | تنبیه کردن |
۹۱ | یِلَ | ول |
۹۲ | دِر | دیر |
۹۳ | لومبَ | چاق |
۹۴ | مُستُِراب | مستراح، سرویس بهداشتی |
۹۵ | اَلو | آتش |
۹۶ | غِییَ، جِغ | جیغ |
۹۷ | خوردی، لی لی | کوچک |
۹۸ | مَ | بگیر |
۹۹ | تاختَ | تا موقع |
۱۰۰ | کوخ | کرم |
۱۰۱ | کِلپَسَ | مارمولک |
۱۰۲ | بَلیش مار | خرخاکی |
۱۰۳ | چینگ | نوک |
۱۰۴ | بوک | گونه |
۱۰۵ | چِنَق | چانه |
۱۰۶ | نَک، دندُ | دندان |
۱۰۷ | اَختلات، گَپ زی یَن | صحبت کردن |
۱۰۸ | پَلَ | تیکه |
۱۰۹ | مِکینَ | چاه آب |
۱۱۰ | تَلخ، اِستَلخ | استخر |
۱۱۱ | سَرگُی | انباشته شدن مدفوع حیوانات |
۱۱۲ | پَلِز | زمین کشاورزی |
۱۱۳ | گُوچَ | گودال کوچک |
۱۱۴ | زِر | زیر |
۱۱۵ | باد | ناراحت، تاب درختی |
۱۱۶ | جیرق | روشن کردن زغال |
۱۱۷ | تِرَخت، تِریخ | صاف، راست |
۱۱۸ | چُوری | جوجه، النگو |
۱۱۹ | پِشکِلَفچ، پورچَنَ | فضول |
۱۲۰ | بِلقَست | نوعی گیاه |
۱۲۱ | بیاچ | بوته هر گونه میوه |
۱۲۲ | بیاس | خمیازه |
۱۲۳ | کَلَف | فک |
۱۲۴ | کَلَفچ | فک و دهان |
۱۲۵ | شوخ | چرک بدن |
۱۲۶ | سیلاخ، قال | سوراخ |
۱۲۷ | پِندَری | پنداری، فکر میکنی |
۱۲۸ | اِشتُوکی | عجله داشتن |
۱۲۹ | کُلونگ | کلنگ |
۱۳۰ | دلینگُ | آویزان |
۱۳۱ | صِبا | فردا |
۱۳۲ | اُو گِردُ | ملاقه بزرگ |
۱۳۳ | سوفچَ | خربزه نارس |
۱۳۴ | بِل | بیل |
۱۳۵ | مِخ | میخ |
۱۳۶ | دِگ | دیگ |
۱۳۷ | رِگ | ریگ |
۱۳۸ | کِرَت | بار، مرتبه |
۱۳۹ | نِسَر | سایه |
۱۴۰ | بانگ | بانک |
۱۴۱ | سِر | یک نوع واحد اندازهگیری، نداشتن اشتها |
۱۴۲ | خِفتی | گردنبند |
۱۴۳ | کِلیکی، انگوشتر | انگشتر |
۱۴۴ | اِشکاف | کشو |
۱۴۵ | خاد، هَمپای | با، به همراه |
۱۴۶ | پوشت | پشت |
۱۴۷ | وَ، اینَ | علامت تعجب |
۱۴۸ | خا | خب، قبول است |
۱۴۹ | پور | پر |
۱۵۰ | جیشت | زشت |
۱۵۱ | خُنوک | بیمزه و مسخره |
۱۵۲ | شَُوگیر | تاریکی صبح |
۱۵۳ | هَمالا، ایلآن | الان |
۱۵۴ | پرتُو | پرت کردن، انداختن |
۱۵۵ | اَفتُو | آفتاب |
۱۵۶ | مَهتُو | مهتاب |
۱۵۷ | گَیی | رابطه جنسی |
۱۵۸ | چَرَ | شاگردک |
۱۵۹ | جَلَ | تگرگ |
۱۶۰ | کَق | نارس |
۱۶۱ | اَخکوک | زردآلو نارس |
۱۶۲ | چِرَغُ | چراغان، مهمانی(شب نشینی) |
۱۶۳ | تِراک | ترک، شکاف |
۱۶۴ | چوخت | سقف |
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ «کوهسرخ، دارای بیشترین جاذبه طبیعی در استان». عصر سبزوار. دریافتشده در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۳.
- ↑ مقداری، صدیقه سادات و حسننژاد، رضا. تحلیل ساخت واژی گویش کوهسرخ، نهمین همایش ملی متن پژوهی ادبی، ۱۴۰۰
- ↑ محمدیان، مجتبی (۲۰۲۲-۱۲-۲۲). «گویش نیشابوری». تک کارت نیشابور. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۸-۰۱.