Բառնաուլ
Բառնաուլ (ռուս.՝ Барнаул), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության ասիական մասում՝ Արևմտասիբիրական հարթավայրի հարավում, Օբին Բառնաուլկա գետի միախառնվելու վայրի մերձակայքում։ Ալթայի երկրամասի (1937 թվականից)[3] և Բառնաուլ անունը կրող քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոնն է[4][5][6], նաև՝ այդ երկրամասի խոշորագույն բնակավայրը. 2021 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 631 124, իսկ նրա ագլոմերացիայի տարածքում ապրող մարդկանց թիվը՝ 825 հազար. այդ ցուցանիշով Բառնաուլը ամբողջ Ռուսաստանում զբաղեցնում է 21-րդ, Սիբիրյան դաշնային տարածաշրջանում՝ 4-րդ տեղը։ ՌԴ նախագահի 2021 թվականի մայիսի 20-ի հրամանագրով Բառնաուլին շնորհվել է «Աշխատանքային արիության քաղաք» («Город трудовой доблести“») կոչումը[7][8]։
Քաղաք | |||||
---|---|---|---|---|---|
Բառնաուլ | |||||
ռուս.՝ Барнаул | |||||
| |||||
Երկիր | ![]() | ||||
Երկրամաս | Ալթայի երկրամաս | ||||
Շրջան | Բառնաուլի քաղաքային օկրուգ | ||||
Համայնք | Barnaul Urban District?[1] | ||||
Ներքին բաժանում | Leninsky City District?, Zheleznodorozhny City District?, Industrialny City District?, Oktyabrsky City District? և Tsentralny City District? | ||||
Հիմնադրված է | 1730-ականներ թ. | ||||
Առաջին հիշատակում | 1730 | ||||
Տվյալ կարգավիճակում | 1771 թվականից | ||||
Մակերես | 322,01 կմ² | ||||
ԲԾՄ | 180 մ | ||||
Պաշտոնական լեզու | ռուսերեն | ||||
Բնակչություն | 621669 մարդ (2012) | ||||
Խտություն | 1931 մարդ/կմ² | ||||
Ժամային գոտի | UTC+7 | ||||
Հեռախոսային կոդ | 3852 | ||||
Փոստային դասիչ | 656xxx[2] | ||||
Ավտոմոբիլային կոդ | 22 | ||||
ՍՎՏԲՀԴ | 1401 | ||||
Պաշտոնական կայք | barnaul.org | ||||
| |||||
Պատմություն
խմբագրելԲառնաուլի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում մարդիկ (նեանդերթալյան և դենիսովյան Homo sapiens-ներ) բնակություն են հաստատել հարյուրհազարավոր տարիներ առաջ։ Գետը նրանք օգտագործել են ձկնորսության և տրանսպորտային նպատակներով։ Մեր թվականության սկզբին նախորդած հազարամյակի ընթացքում այս վայրերում հիմնականում ապրել ու գործել են սկյութներ և թյուրքալեզու ցեղեր[9]։
Բնակավայրը հիմնադրել է Դեմիդովների մեծահարուստ ընտանիքը, 1734—1735 թվականներին։ Իր տարեգրության սկզբնական շրջանում Բառնաուլը եղել է հիմնականում արծաթի ու պղնձի հանույթով ու ձուլմամբ զբաղվողների ավան։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1771 թվականին։ Ներկայումս տրանսպորտային կարևոր հանգույց է, արդյունաբերական, մշակութային, կրթական, առողջապահական կենտրոն։
Կլիմա
խմբագրելԲառնաուլի կլիմայական տվյալները | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ամիս | հունվ | փետ | մարտ | ապր | մայ | հուն | հուլ | օգոս | սեպ | հոկ | նոյ | դեկ | Տարի |
Ռեկորդային բարձր °C (°F) | 5.3 (41.5) |
7.4 (45.3) |
16.4 (61.5) |
32.3 (90.1) |
37.4 (99.3) |
36.6 (97.9) |
37.9 (100.2) |
38.3 (100.9) |
34.0 (93.2) |
27.4 (81.3) |
15.3 (59.5) |
6.3 (43.3) |
38.3 (100.9) |
Միջին բարձր °C (°F) | −10.8 (12.6) |
−8.1 (17.4) |
−0.6 (30.9) |
10.1 (50.2) |
20.1 (68.2) |
24.3 (75.7) |
26.3 (79.3) |
24.3 (75.7) |
17.7 (63.9) |
9.2 (48.6) |
−2.2 (28) |
−8.5 (16.7) |
8.5 (47.3) |
Միջին օրական °C (°F) | −15.5 (4.1) |
−13.7 (7.3) |
−6.5 (20.3) |
3.8 (38.8) |
12.8 (55) |
17.7 (63.9) |
19.9 (67.8) |
17.4 (63.3) |
11.0 (51.8) |
3.8 (38.8) |
−6.3 (20.7) |
−12.9 (8.8) |
2.6 (36.7) |
Միջին ցածր °C (°F) | −20.1 (−4.2) |
−18.7 (−1.7) |
−11.8 (10.8) |
−1.2 (29.8) |
6.5 (43.7) |
11.6 (52.9) |
14.0 (57.2) |
11.6 (52.9) |
5.6 (42.1) |
−0.4 (31.3) |
−10.0 (14) |
−17.4 (0.7) |
−2.5 (27.5) |
Ռեկորդային ցածր °C (°F) | −48.2 (−54.8) |
−42.9 (−45.2) |
−35.5 (−31.9) |
−27.6 (−17.7) |
−8.8 (16.2) |
−1.2 (29.8) |
2.9 (37.2) |
0.4 (32.7) |
−7.8 (18) |
−27.0 (−16.6) |
−38.9 (−38) |
−43.1 (−45.6) |
−48.2 (−54.8) |
Տեղումներ մմ (դյույմ) | 24 (0.94) |
18 (0.71) |
17 (0.67) |
28 (1.1) |
40 (1.57) |
55 (2.17) |
68 (2.68) |
44 (1.73) |
43 (1.69) |
37 (1.46) |
37 (1.46) |
31 (1.22) |
433 (17.05) |
Միջ. անձրևոտ օրեր | 0.4 | 1 | 3 | 12 | 17 | 16 | 17 | 15 | 16 | 14 | 6 | 1 | 118 |
Միջ. ձնառատ օրեր | 22 | 20 | 16 | 9 | 2 | 0.1 | 0 | 0 | 1 | 10 | 18 | 24 | 122 |
% խոնավություն | 78 | 76 | 74 | 63 | 55 | 64 | 70 | 70 | 69 | 73 | 79 | 79 | 71 |
Միջին ամսական արևային ժամ | 77 | 112 | 178 | 218 | 272 | 315 | 320 | 265 | 199 | 109 | 75 | 64 | 2204 |
Աղբյուր #1: pogoda.ru.net[11] | |||||||||||||
Աղբյուր #2: NOAA (sun only, 1961-1990)[12] |
Բնակչություն
խմբագրելԲնակչության թվաքանակը | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|
1835 | 1840[13] | 1856[14] | 1860 | 1897[15] | 1911 | 1916 |
9100 | ↗9927 | ↗10 900 | ↗11 600 | ↗21 073 | ↗52 000 | ↗71 200 |
1917 | 1920[16] | 1923[14] | 1926[17] | 1931[18] | 1933[19] | 1937 |
↘56 100 | ↗65 939 | ↗69 900 | ↗73 900 | ↗83 642 | ↗109 200 | ↗118 200 |
1939[20] | 1945 | 1956[21] | 1959[22] | 1962[14] | 1967[14] | 1970[23] |
↗148 162 | ↗210 500 | ↗255 000 | ↗305 046 | ↗347 000 | ↗407 000 | ↗439 134 |
1973[14] | 1975[24] | 1976[25] | 1979[26] | 1982[27] | 1985[28] | 1986[25] |
↗471 000 | ↗509 000 | →509 000 | ↗533 263 | ↗555 000 | ↗578 000 | ↗579 000 |
1987[29] | 1989[30] | 1990[31] | 1991[25] | 1992[25] | 1993[25] | 1994[25] |
↗596 000 | ↗601 811 | ↘600 000 | ↗607 000 | ↘606 000 | ↘601 000 | ↘596 000 |
1995[28] | 1996[28] | 1997[32] | 1998[28] | 1999[33] | 2000[34] | 2001[28] |
↘593 000 | ↘590 000 | ↗591 000 | ↘586 000 | ↗586 200 | ↘580 100 | ↘573 300 |
2002[35] | 2004[36] | 2005[37] | 2006[38] | 2007[39] | 2008[40] | 2009[41] |
↗600 749 | ↗635 800 | ↘631 200 | ↘604 200 | ↘600 100 | ↘597 200 | ↘596 763 |
2010[42] | 2011[43] | 2012[44] | 2013[45] | 2014[46] | 2015[47] | 2016[48] |
↗612 401 | ↘612 100 | ↗621 669 | ↗629 681 | ↗632 784 | ↗635 530 | ↗635 585 |
2017[49] | 2018[50] | 2019[51] | ||||
↘633 301 | ↘632 372 | ↗632 723 |
Ծանոթագրություններ
խմբագրել- ↑ OKTMO 179/2016 — 2016.
- ↑ Տեղեկություններ բնակավայրի փոստային բաժանմունքի մասին «Ռուսաստանի Փոստ»-ի (Почта России) կայքում, www.russianpost.ru(չաշխատող հղում) (ռուս.)
- ↑ Charter of Altai Krai, Article 6
- ↑ Евдокимов М.Ю., Комарова Г.Ф (2018). «Барнау́л». Большая Российская Энциклопедия (ռուսերեն). Москва: Научное издательство «Большая российская энциклопедия». Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ մայիսի 12-ին. Վերցված է 2019 թ․ հունիսի 7-ին.
- ↑ Law #144-ZS
- ↑ Law #28-ZS
- ↑ Барнаул удостоен почетного звания «Город трудовой доблести»
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 20.05.2021 № 304 "О присвоении почетного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»
- ↑ Minns, Ellis Hovell (2011 թ․ հունվարի 13). Scythians and Greeks: A Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus. Cambridge University Press. ISBN 9781108024877. Վերցված է 2018 թ․ հունվարի 1-ին – via Google Books.
- ↑ 10,0 10,1 https://web.archive.org/web/20151122115720/http://www.russia.org.cn/rus/2935/31292368.print
- ↑ «Weather And Climate - Climate Barnaul» (ռուսերեն). Վերցված է 2015 թ․ մայիսի 14-ին.
- ↑ «Climate Normals for Barnaul». National Oceanic and Atmospheric Administration. Վերցված է 2013 թ․ հունվարի 23-ին.
- ↑ Таблицы о состояніи городовъ Россійской имперіи
- ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 «Народная энциклопедия «Мой город». Барнаул». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-29-ին. Վերցված է 2013-10-29-ին.
- ↑ «Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 года. Томская губерния». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-08-17-ին. Վերցված է 2013-08-17-ին.
- ↑ Предварительные итоги переписи населения 28 августа 1920 г. Труды ЦСУ. Том 1 Вып. 1-5 Выпуск 2. Население 25 губерний Европейской и Азиатской России
- ↑ «Первая Всесоюзная перепись населения 1926 года». Արխիվացված է օրիգինալից 2013-08-18-ին. Վերցված է 2013-08-18-ին.
- ↑ Административно-территориальное деление Союза ССР : [Районы и города СССР на 1931 год]. — Москва: Власть советов, 1931. — XXX, 311 с.
- ↑ Административно-территориальное деление Союза ССР. На 15 июля 1934 года.
- ↑ «Всесоюзная перепись населения 1939 года. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам» (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2013-12-24-ին. Վերցված է 2013-11-30-ին.
- ↑ «Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2013-10-26-ին. Վերցված է 2013-10-26-ին.
- ↑ «Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу» (ռուսերեն). Демоскоп Weekly. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-28-ին. Վերցված է 2013-09-25-ին.
- ↑ «Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу» (ռուսերեն). Демоскоп Weekly. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-09-29-ին. Վերցված է 2013-09-25-ին.
- ↑ Российский статистический ежегодник, 1998 год
- ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 «Российский статистический ежегодник. 1994». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-05-18-ին. Վերցված է 2016-05-18-ին.
- ↑ «Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу» (ռուսերեն). Демоскоп Weekly. Արխիվացված օրիգինալից 2021-11-07-ին. Վերցված է 2013-09-25-ին.
- ↑ Народное хозяйство СССР 1922-1982 (Юбилейный статистический ежегодник)
- ↑ 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 «Российский статистический ежегодник. Госкомстат, Москва, 2001». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2015-05-12-ին. Վերցված է 2015-05-12-ին.
- ↑ Народное хозяйство СССР за 70 лет : юбилейный статистический ежегодник : [арх. 28 Հունիսի 2016] / Государственный комитет СССР по статистике. — Москва : Финансы и статистика, 1987. — 766 с.
- ↑ «Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2011-09-26-ին.
- ↑ Российский статистический ежегодник.2002 : Стат.сб. / Госкомстат России. – М. : Госкомстат России, 2002. – 690 с. – На рус. яз. – ISBN 5-89476-123-9 : 539.00.
- ↑ «Российский статистический ежегодник. 1997 год». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-05-22-ին. Վերցված է 2016-05-22-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник. 1999 год». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-06-14-ին. Վերցված է 2016-06-14-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник. 2000 год». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2016-06-13-ին. Վերցված է 2016-06-13-ին.
- ↑ «Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-03-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник. 2004 год». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-06-09-ին. Վերցված է 2016-06-09-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник, 2005 год». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-09-ին. Վերցված է 2016-05-09-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник, 2006 год». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-10-ին. Վերցված է 2016-05-10-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник, 2007 год». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-11-ին. Վերցված է 2016-05-11-ին.
- ↑ «Российский статистический ежегодник, 2008 год». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-12-ին. Վերցված է 2016-05-12-ին.
- ↑ «Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2009 года» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2015-05-18-ին. Վերցված է 2014-01-02-ին.
- ↑ «Перепись населения 2010. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений» (ռուսերեն). Федеральная служба государственной статистики. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-09-06-ին. Վերցված է 2013-ին.
- ↑ «Города с численностью населения 100 тысяч человек и более на 1 января 2011 года». Արխիվացված է օրիգինալից 2016-05-08-ին. Վերցված է 2016-05-08-ին.
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-16-ին. Վերցված է 2014-05-31-ին.
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года» (ռուսերեն). М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат. 2013. Արխիվացված է օրիգինալից 2013-10-12-ին. Վերցված է 2013-11-16-ին.
{{cite web}}
: CS1 սպաս․ location (link) - ↑ «Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года» (ռուսերեն). Արխիվացված է օրիգինալից 2014-08-10-ին. Վերցված է 2014-08-02-ին.
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года». Արխիվացված է օրիգինալից 2015-08-06-ին. Վերցված է 2015-08-06-ին.
- ↑ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года». 2017-07-31. Արխիվացված է օրիգինալից 2017-07-31-ին. Վերցված է 2017-07-31-ին.
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года». Արխիվացված է օրիգինալից 2018-07-26-ին. Վերցված է 2018-07-25-ին.
- ↑ «Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года». Վերցված է 2019-07-31-ին.
Գրականություն
խմբագրել- Ковалёва А. М. Барнаульский хронограф. Календарь знаменательных и памятных дат / под ред. Олейник В. С. — 15-е. — Барнаул: ГИПП "Алтай", 2008. — 136 с.
- Пурдик Л. Н. Ландшафты и экология: монография / ред. Пестова Л. В. — Барнаул: Азбука, 2007. — 256 с. — ISBN 978-5-93957-230-9
Արտաքին հղումներ
խմբագրել- Barnaul travel guide from Wikivoyage
- «Barnaul» . Encyclopædia Britannica (անգլերեն). Vol. 3 (11th ed.). 1911.
- Պաշտոնական կայք (ռուսերեն)
- Ռուսաստանի Պետական վիճակագրական ֆեդերալ ծառայության պաշտոնական կայք, www.gks.ru Արխիվացված 2010-12-03 Wayback Machine (ռուսերեն)
- Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում (անգլ.)
- Официальный сайт города Барнаула
- Барнаульская городская дума
- «Электронная карта и справочник города». Արխիվացված է օրիգինալից 2014 թ․ փետրվարի 14-ին., проект 2ГИС
- 3D панорамы улиц города Барнаула
- Բառնաուլ
- Архитектура Барнаула
- «Первая женская гимназия Барнаула» (PDF). Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ մարտի 4-ին.
- «История Алтая: Просвещение». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ ապրիլի 30-ին.
- Барнаул с высоты 10 этажа. Фоторепортаж
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Բառնաուլ» հոդվածին։ |
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 2, էջ 301)։ |