Adriaen van der Werff
Adriaen van der Werff (ur. 21 stycznia 1659, Kralingen, zm. 12 listopada 1722, Rotterdam) – holenderski malarz, portrecista, architekt.
![]() Autoportret z portretem żony Margareth van Rees i z córką Marią. 1699 | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość |
holenderska |
Dziedzina sztuki |
Adriaen van der Werff był uznawany przez Arnolda Houbrakena, holenderskiego malarza i krytyka sztuki, za największego ze wszystkich holenderskich malarzy. Opinia taka utrzymywała się niemal przez cały XVIII wiek[1].
Edukacja i twórczość
edytujBył synem młynarza[2]. W latach 1668–1670 pobierał nauki malarstwa u portrecisty Cornelisa Picoleta, a w latach 1671–1676 u Eglona H. van der Neera. Mając siedemnaście lat założył własna pracownię w Rotterdamie. Między rokiem 1691 a 1695 piastował stanowisko dziekana gildii malarzy Świętego Łukasza w Rotterdamie[3]. W 1696 roku jego pracownię odwiedził Jan Wilhelm Wittelsbach wraz z żoną, Anną Medycejską. Para zakupiła dwa obrazy, które zostały wysłane do ojca Anny, Kosmy III Medyceusza. W roku 1697 został malarzem nadwornym elektora Palatynatu Reńskiego Jana Wittelsbacha w Düsseldorfie[3], z pensją 4000 guldenów rocznie i przywilejem mieszkania w rodzinnym Rotterdamie[1]. Jego kontrakt nakazywał mu pracować przez sześć miesięcy w roku dla elektora[4] a od 1703 roku przez dziewięć miesięcy[5]. W 1703 roku namalował dzieło Złożenie do grobu, za które otrzymał tytuł szlachecki z rąk elektora[2]. Stanowisko malarza nadwornego piastował do 1716 roku, czyli do śmierci swojego pracodawcy[3] (według RKD do 1719 roku[6]). Następnie Werff sprzedawał swoje obrazy najlepszym kolekcjonerom europejskim, m.in. królowi polskiemu Augustowi II Sasowi[1]. W latach 1719–1722 ponownie pracował w Rotterdamie.
Początkowo malował małe sceny rodzajowe w stylu fijnschilders[a], łącząc precyzję w przedstawianiu detali zgodną ze szkołą ledejską z klasycystycznymi standardami francuskiej Académie Royale[1]. Stylem nawiązywał do prac Gerarda Dou, Gabriëla Metsu, Fransa van Merisa starszego i Gerarda ter Borcha. Jego prace wyróżniała większa elegancja i wystawność[7]. Szczytowym dziełem z tego okresu jest obraz rodzajowy pt. Dzieci bawiące się posągiem Herkulesa z 1678 roku.
W 1687 roku ożenił się z Margareth van Rees, której prawnym opiekunem był Nicolaes Anthonis Flinck, znany kolekcjoner sztuki oraz literatury klasycznej i renesansowej. Flinck wraz z Janem Sixem i Philipem de Flinesem założyli stowarzyszenie Nil Volentibus Arduum. Od tego okresu Werff identyfikował się z nowo poznanymi kręgami kolekcjonerów i miłośników kultury antycznej, co swoje odzwierciedlenie miało w jego późniejszych pracach o tematyce mitologiczno-erotycznej m.in. Pasterz i pasterka czy Para miłosna[1]. Jego prace mitologiczne, podszyte erotycznymi scenami, były nazywane w żargonie kolekcjonerów naecte vroukens (nagie kobietki)[2]. W okresie późniejszym jego twórczość skoncentrowała się również na malarstwie portretowym – głównie religijnym[3].
Brat Adriaena, Pieter van der Werff (1661–1722), był jego głównym uczniem i pomocnikiem, który głównie kopiował jego prace. Innymi uczniami Werffa był Philip van Dijk i Bartholomeus Douven[1].
Przypisywane prace
edytujNajwięcej prac znajdowało się w Düsseldorfie, w siedzibie elektora Palatynatu Reńskiego Jana Wittelsbacha oraz w pałacu w Sanssouci Fryderyka Wielkiego, gdzie zgromadzono dwadzieścia jego prac[2].
- Amatorzy posągów – 26 x 21 cm Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.1537)[8]
- Autoportret – 1696, 38,5 x 29 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1069)[9]
- Chłopiec z pułapką na myszy – 1678–1679, 19.2 x 13.3 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG3049)[10]
- Człowiek leczący rany (Dobry Samarytanin) – 31,9 x 38,3 cm, Museum of the History of Science, University of Oxford[11]
- "Hołd sztukom" - Alegoria pary elektorskiej Palatynatu jako mecenasów – 1716, 81,3 × 57,3 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie (nr.inw. M.Ob.851 186907)
- Lot i jego córka – 1711, 44,5 x 34,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1117)[12]
- Magdalena Pokutująca – 69,8 x 53 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.29)[13]
- Maria Niepokalana kontemplująca narodziny Jezusa – 45 x 32,7 cm, Leeds Museums and Galleries[14]
- Odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu – 1706, 54,5 x 43 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG3909)[15]
- Pasterza i Pasterka – 1696, 46,7 x 38,4 cm, Wallace Collection (nr.inw. P165)[16]
- Portret damy przy fontannie – ok. 1693–1697, 47,9 x 39 cm, Kelvingrove Art Gallery and Museum[17]
- Portret kobiety – 1695, 47,9 x 39 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.630)[18]
- Portret mężczyzny w pikowanej todze – 1685, 47,3 x 38,3 cm, National Gallery w Londynie, (nr.inw.NG1660)[19]
- Portret nieznanego mężczyzny – 40,5 x 38 cm, National Trust, East Riddlesden Hall (nr.inw.201454)[20]
- Portret nieznanego młodego mężczyzny – ok. 1700, 34,5 x 29,5 cm, National Trust, Packwood House (nr.inw.557806)[21]
- Portret Piotra Wielkiego – 1690, 56 x 49,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ЭРЖ-1854)[22]
- Portret żony artysty Margareta Rees – 1698, 48 x 39,7 cm, Harvard Art Museums[23]
- Samson i Delilah – 35,5 x 28,2 cm, Glasgow Museums Resource Centre (nr.inw.83)[24]
- Sara przyprowadza Hagar do Abrahama – 1696, 86 x 68,5 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1064)[25]
- Sąd Parysa – 1716, 63,3 x 45,7 cm, Dulwich Picture Gallery, (nr.inw.DPG147)[26]
- Sługa Tankreda wręcza Guismondowi serce Guiscarda w złotym pucharze – 1675, 43,5 x 36,2 cm, Fitzwilliam Museum (nr.inw. 375)[27]
- Sportowiec z pistoletem – 1670, 23,5 x 19,5 cm, National Trust, Waddesdon Mano[28]
- Święta Małgorzata ze smokiem – 1714, 43 x 31 cm, Museum of Gloucester (nr.inw.Art00316)[29]
- Wenus i Kupidyn – około 1716, 37,5 × 32,5 cm, Muzeum Czartoryskich (nr.inw. XII-292)
- Wenus i Kupidyn – 1709, 49,5 x 36,8 cm, Nottingham Castle Museum and Art Gallery (nr.inw.NCM 1933-245)[30]
- Wenus i Kupidyn – 1716, 45,1 x 33,4 cm, Wallace Collection (nr.inw.P151)[31]
- Wypędzenie – 1700, 39,5 x 31 cm, Ermitaż (nr.inw.ГЭ-1065)[32]
- Złożenie do grobu – po 1703, 68,8 x 50,8 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu (nr.inw. VIII-1746)
- ok. 14 prac w Rijksmuseum[33]
Uwagi
edytuj- ↑ Styl uprawiany przez malarzy holenderskich w okresie „Złotego wieku”, charakteryzujący się przedstawianiem scen w pomieszczeniach domowych, naturalnie odtworzonych, często używający klasycznych technik malarskich. W XIX wieku do tej grupy zaczęto zaliczać prace m.in. Gerarda Dou.
Przypisy
edytuj- ↑ a b c d e f Chilvers 2009 ↓, s. 674.
- ↑ a b c d Lejman 2001 ↓, s. 64.
- ↑ a b c d Steinborn 2006 ↓, s. 202.
- ↑ RKD za: Houbraken 1718-1721, p. 397
- ↑ RKD za: Houbraken 1718-1721, s. 397
- ↑ RKD
- ↑ Genaille 2001 ↓, s. 398.
- ↑ Art.uk
- ↑ Ermitaż
- ↑ National Gallery
- ↑ Art.uk
- ↑ Ermitaż
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ National Gallery
- ↑ The Wallace Collection
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ National Gallery
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ Ermitaż
- ↑ Harvard Art Museums
- ↑ Art.uk
- ↑ Ermitaż
- ↑ Dulwich Picture Gallery
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ Art.uk
- ↑ The Wallace Collection
- ↑ Ermitaż
- ↑ Rijksmuseum
Bibliografia
edytuj- Bożena Steinborn: Katalog zbiorów malarstwa niderlandzkiego. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2006. ISBN 83-86766-28-X.
- Beata Lejman: Złote Niderlandy. Obrazy holenderskie i flamandzkie XVII wieku ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu (katalog wystawy). Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2001. ISBN 83-86766-02-6.
- Ian Chilvers: The Oxford Dictionary of Art and Artists. OUP Oxford, 2009. ISBN 978-0199532940.
- Robert Genaille: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego. Warszawa: PWN, 2001. ISBN 83-221-0686-6.