Lars von Trier
Lars von Trier, właściwie Lars Trier[1] (ur. 30 kwietnia 1956 w Kongens Lyngby) – duński reżyser i scenarzysta[2]. Jego filmy często konfrontują się z tematyką ludzkiej egzystencji, problemów społecznych oraz różnych kwestii politycznych[3]. Jego dzieła nigdy nie uzyskały jednoznacznego uznania krytyków, a sam von Trier stał się znany ze swojego kontrowersyjnego i ekscentrycznego zachowania[4][5][6][7]. Razem z Thomasem Vinterbergiem zapoczątkował artystyczny manifest Dogma 95, który wzywał do powrotu do realizmu w kinie[8].
![]() Lars von Trier podczas 64. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie (2014) | |
Prawdziwe imię i nazwisko |
Lars Trier |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
30 kwietnia 1956 |
Zawód |
reżyser, scenarzysta |
Współmałżonek |
Cæcilia Holbek |
Lata aktywności |
od 1983 |
Odznaczenia | |
![]() |
Wśród swoich ponad 100 nagród i 200 nominacji na festiwalach filmowych na całym świecie[9] von Trier otrzymał: główną nagrodę techniczną na 37. festiwalu w Cannes za dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), nagrodę jury i główną nagrodę techniczną na 44. festiwalu w Cannes za dramat polityczny Europa (Zentropa, 1991), Grand Prix na 49. festiwalu w Cannes za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) oraz Złotą Palmę na 53. festiwalu w Cannes za melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000)[10]. W 2004 otrzymał nagrodę UNICEF „Cinema for Peace Award” na 54. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie[11]. Von Trier jest twórcą awangardowego ruchu filmowego Dogma 95 wraz z innym reżyserem Thomasem Vinterbergiem, a także założycielem i udziałowcem duńskiej firmy produkcyjnej Zentropa Films[12].
Wczesne lata
edytujUrodził się w Kongens Lyngby[13], w Danii, na północ od Kopenhagi. Matka Larsa, Inger Høst, pochodziła z Danii. Trier wychował się w przekonaniu, że jego biologicznym ojcem był Ulf Trier, który był Żydem. W 1989, krótko przed śmiercią Inger powiedziała Larsowi, że biologicznym ojcem Larsa nie był Ulf Trier, ale pracodawca Inger, Fritz Michael Hartmann, który pochodził z muzycznej rodziny duńskich i niemieckich przodków[14]. Matka von Triera uważała się za komunistkę, a jego ojciec za socjaldemokratę. Jego rodzice byli oddanymi nudystami, a von Trier podczas wakacji był na kilku obozach dla nudystów[15]. Wolno mu było wszystko z wyjątkiem „uczuć, religii i radości”. Lars von Trier wyrósł na neurotycznego, lewicowego, kochającego filmy młodzieńca[16]. W wieku 11 lat kręcił filmy 8 mm.
W latach 1976–1979 studiował na wydziale teorii filmu na Uniwersytecie Kopenhaskim[17], a w latach 1979–1982 studiował reżyserię filmową w National Film School of Denmark[18]. W wieku 25 lat zdobył dwie nagrody dla najlepszego filmu szkolnego na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Filmowych w Monachium za Nokturn (1981) i Last Detail (1982). Jego nazwisko brzmi Trier, zaś „von Trier” to przezwisko ze szkoły filmowej. Podobno miał sobie dodać „von” na cześć Ericha von Stroheima i Josefa von Sternberga.
Twórczość
edytujPierwszym filmem pełnometrażowym Larsa von Triera był dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984)[19] z Astrid Henning-Jensen, za który otrzymał główną nagrodę techniczną i nominację do Złotej Palmy na 37. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. Następny jego film Epidemia (Epidemic, 1988) z udziałem Ole Ernsta i Uda Kiera był wyświetlany w sekcji Un Certain Regard na festiwalu w Cannes w 1987 i był nominowany jako najlepszy film na festiwalu Fantasporto w Porto.
Von Trier od czasu do czasu mówił o swoich filmach jako o trylogiach tematycznych i stylistycznych. Pierwsza z trylogii tzw. „trylogia europejska”, która ukazała traumatyczne okresy w Europie zarówno w przeszłości, jak i w przyszłości, obejmuje: Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), Epidemię (Epidemic, 1988) i Europę (Zentropa, 1991).
Szukając niezależności finansowej i twórczej kontroli nad swoimi projektami, w 1992 von Trier i producent Peter Aalbæk Jensen założyli wytwórnię filmową Zentropa[20]. Nazwany na cześć fikcyjnej firmy kolejowej w Europie, ich najnowszego filmu w tamtym czasie, Zentropa wyprodukował wiele filmów innych niż Triera, a także kilka seriali telewizyjnych. Wyprodukował również filmy erotyczne pod nazwą Puzzy Power: Constance (1998) z Katją Kean[21], Pink Prison (1999) z Mr. Marcusem, HotMen CoolBoyz (2000) z Billym Herringtonem[22] i All About Anna (2005) z Gry Bay. Aby zarobić pieniądze na swoją nowo założoną firmę, von Trier stworzył dwa miniseriale o nawiedzonym szpitalu, które powstały dla duńskiej telewizji, Królestwo (duński tytuł Riget, 1994) i Królestwo II (Riget II, 1997)[23].
Dwukrotnie otrzymał prestiżową europejską nagrodę Feliksa za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) z Emily Watson, nominowanej do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, i melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000) z Björk, a śpiewana przez nią piosenka „I've Seen It All” (napisana wspólnie przez von Triera) otrzymała nominację do Oscara w kategorii najlepsza oryginalna piosenka. Kilka lat później Björk wyznała, że była molestowana przez Von Triera, jednak ten zaprzeczył tym doniesieniom[24].
Von Trier znany jest ze swojego trudnego charakteru. Wielu aktorów z trudem wytrzymywało z nim na planie zdjęciowym. Reżyser boi się też latać samolotem, więc nigdy nie był w USA, chociaż kręci tzw. „trylogię amerykańską”. Cykl ten zapoczątkowany został przez Dogville; opowiada o losach Grace, która jest elementem łączącym filmy. Dogville traktował o poświęceniu dla bliźnich, zemście i karze oraz o wpływie władzy na społeczeństwo i każdego człowieka. Druga część za temat główny ma niewolnictwo. Całej trylogii przyporządkowano litery U, S i A, gdzie U to Dogville, Manderlay to S, a Washington to A.
Jego Antychryst (2009) z Willemem Dafoe i Charlotte Gainsbourg (do sceny erotycznej zatrudniono parę aktorów porno Mandy Starship i Horsta Stramkę[25]) został porównany do horroru Hostel II ze względu na perwersję, sceny jawnych tortur, krwi i przemocy[26][27]. Za Antychrysta von Trier został nominowany i zdobył kolejne nagrody filmowe, w tym Roberta w trzech kategoriach: najlepszy reżyser, najlepszy scenariusz i najlepszy film. W 2011 podczas trwania 64. edycji festiwalu w Cannes został wyrzucony oraz otrzymał status osoby niepożądanej za pronazistowskie komentarze podczas premiery swojego filmu Melancholia[28].
Reżyser powrócił na festiwal w 2018 podczas jego 71. edycji wraz z pokazem filmu Dom, który zbudował Jack. Ten wywołał powszechne kontrowersje, a podczas jego premiery salę opuściło ponad 100 osób[29]. Mimo to, otrzymał on dziesięciominutowe owacje na stojąco publiczności[30].
Życie prywatne
edytujW latach 1987–1995 był żonaty z Cæcilią Holbek[31]. Mają dwie córki: Agnes i Selmę[32]. W 1997 poślubił Bente Frøge[33], z którą ma dwóch synów bliźniaków: Ludviga i Benjamina. W 2015 doszło do rozwodu.
Von Trier w jednym z wywiadów stwierdził, że „w życiu boi się wszystkiego oprócz tworzenia filmów”[34]. Reżyser przejściowo zmagał się z depresją, która była główną inspiracją przy powstawaniu filmu Melancholia[35], oraz bardzo zaawansowaną aerofobią.
W wywiadzie dla „Politiken”, z 2014, von Trier przyznał, że przez długi czas był uzależniony od alkoholu i narkotyków, oraz że niemal wszystkie scenariusze filmów były tworzone pod wpływem odurzenia, a ten do filmu Dogville powstał w czasie dwunastodniowego ciągu alkoholowego. Pierwszym scenariuszem stworzonym całkowicie w trzeźwości był scenariusz do filmu Nimfomanka[36].
Filmografia
edytuj- Orchidégartneren (etiuda, 1977)
- Menthe la bienheureuse (1979)
- Nocturne (etiuda, 1980)
- Befrielsesbilleder (1982)
- Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984)
- Medea (1987)
- Epidemia (Epidemic, 1988)
- Europa (Zentropa, 1991)
- Królestwo (Riget, miniserial TV, 1994) – film nakręcony dla duńskiej telewizji
- Przełamując fale (Breaking the Waves, (1996) (pierwsza część Trylogii Złote Serce)
- Królestwo II (Riget II, miniserial TV, 1997) – film nakręcony dla duńskiej telewizji
- Idioci (Idioterne, 1998) (druga część Trylogii Złote Serce)
- Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000) (trzecia część Trylogii Złote Serce)
- Dogville (2003, część pierwsza „trylogii amerykańskiej”)
- Pięć nieczystych zagrań (De Fem benspænd/The Five Obstructions, 2003; współreżyserowany przez Jørgena Letha)
- Moja droga Wendy (Dear Wendy, 2005, scenariusz)
- Manderlay (2005, część druga "trylogii amerykańskiej")
- Szef wszystkich szefów (Direktøren for det hele (2006)
- Washington (nienakręcona, planowana jako ostatnia część „trylogii amerykańskiej” – projekt porzucony[37])
- Antychryst (2009)
- Melancholia (2011)
- Nimfomanka (2013)
- Dom, który zbudował Jack (2018)
Odznaczenia
edytuj- 1997 – Kawaler Orderu Danebroga[38]. borger.dk
Nagrody
edytuj- Europejska Nagroda Filmowa
- Najlepszy film: 1996: Przełamując fale
- 2000: Tańcząc w ciemnościach
- 2011: Melancholia
- Najlepsza reżyseria: 2003: Dogville
- Nagroda na MFF w Cannes
- Złota Palma: 2000: Tańcząc w ciemnościach
- Grand Prix: 1996: Przełamując fale
Przypisy
edytuj- ↑ Lars Von Trier. Listal. [dostęp 2020-11-30]. (ang.).
- ↑ A History of Lars Von Trier at the Box Office. Indiewire. [dostęp 2014-03-24]. (ang.).
- ↑ Politics and Open-ended Dialectics in Lars von Trier’s Dogville: a Post-Brechtian Critique, in New Review of Film and Television Studies 11:3 (2013), pp. 334–353. Academia.edu. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2017-03-02] (ang.).
- ↑ A joke or the most brilliant film-maker in Europe?. „The Guardian”. [dostęp 1999-01-22]. (ang.).
- ↑ Deloret Imnidian: Review That Jack Wrote (2018) – ‘MAMI’ Review of The House that Jack Built. High on Films. [dostęp 2018-12-17]. (ang.).
- ↑ Welche Art Porno Lars von Trier jetzt drehen will. „Die Welt”. [dostęp 2011-05-22]. (niem.).
- ↑ Xan Brooks: Lars Von Trier’s Nymphomaniac arouses debate as a ‘really bad porn movie’. „The Guardian”. [dostęp 2013-12-05]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier Awards. FamousFix. [dostęp 2016-08-25]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier Awards. AllMovie. [dostęp 2020-03-02]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier Trivia. FamousFix. [dostęp 2020-03-02]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier – od eksperymentu do Dogmy 95. Twórczość reżysera cz. 1 [online], naEKRANIE.pl [dostęp 2023-01-24] (pol.).
- ↑ Lars Von Trier Pictures. FanPix.Net. [dostęp 2020-11-30]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier What Nationality Ancestry Race. Ethnicity of Celebs. [dostęp 2014-10-06]. (ang.).
- ↑ Lucia Bozzola: Lars von Trier Biography. AllMovie. [dostęp 2020-03-02]. (ang.).
- ↑ Lucy Cheung: Interview Lars von Trier: ‘I’ve started drinking again, so I can work’. „The Guardian”, 2015-04-20. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier. Encyclopedia.com. [dostęp 2020-11-02]. (ang.).
- ↑ Annika Pham: Documentary about Lars von Trier targets Cannes 2021. Nordisk Film & TV Fond. [dostęp 2020-06-18]. (ang.).
- ↑ Lars von Trier. Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Sharyn Jackson: Doin’ It Dogma-Style. Village Voice. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Constance (1998). Internet Adult Film Database. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ HotMen CoolBoyz (2001). Internet Adult Film Database. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Owen Gleiberman: The House That Lars Trashed: Why Lars von Trier Needs a Reinvention (Column). „Variety”. [dostęp 2019-01-13]. (ang.).
- ↑ Bartosz Sąder: 5 filmów Larsa von Triera, które były owiane skandalem. Onet.pl. [dostęp 2018-05-16]. (pol.).
- ↑ Chris Tookey (2009-07-24): Antichrist: The man who made this horrible, misogynistic film needs to see a shrink. „Daily Mail”. [dostęp 2014-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-01)]. (ang.).
- ↑ Rikke Schubart: Lars Von Trier's 'Antichrist' and torture porn as art aesthetics. Videnskab.dk. [dostęp 2009-05-25]. (duń.).
- ↑ Christopher Hooton: Lars von Trier's Antichrist has been banned (for the time being) in France seven years after its release. „The Independent”. [dostęp 2016-02-04]. (ang.).
- ↑ Charlotte Higgins: Lars von Trier provokes Cannes with 'I'm a Nazi' comments. „The Guardian”. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Travis Clark , More than 100 people walked out of a 'repulsive' serial-killer movie at Cannes: 'Lars has gone too far this time’ [online], Business Insider [dostęp 2021-08-10] (ang.).
- ↑ Jenna Marotta , The House That Jack Built’ First Reactions: ‘Lars Has Gone Too Far This Time’ As 100 People Walk Out — Cannes [online], IndieWire [dostęp 2021-08-10] (ang.).
- ↑ Lumholdt, Jan (2003). Lars von Trier: interviews. Univ. Press of Mississippi. pp. 22–23. ISBN 978-1-57806-532-5. http://books.google.com/books?id=voTOt3GaRJAC&pg=PR22. Retrieved 14 October 2010.
- ↑ Lars von Trier. MyHeritage. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Lars Von Trier Biography (1956-). Film Reference. [dostęp 2020-11-30]. (ang.).
- ↑ Jason Burke: Dark days for film-making world as depression lays Von Trier low. „The Guardian”. [dostęp 2017-03-02]. (ang.).
- ↑ Jakub Socha: Depresja filmowca. s. Filmweb. [dostęp 2017-03-02]. (pol.).
- ↑ Łukasz Muszyński: Lars Von Trier nie wie, czy potrafi jeszcze kręcić filmy. Filmweb. [dostęp 2017-03-02]. (pol.).
- ↑ Sesión discontinua: Adiós a Washington [online], sesiondiscontinua.blogspot.com [dostęp 2017-11-24] .
- ↑ Lars von Trier. [dostęp 2013-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-15)].
Bibliografia
edytuj- Lars von Trier. Spowiedź DOGMAtyka, wywiad przeprowadzony przez S. Björkmana.
- T. Szczepański, Dreyer i von Trier: perwersyjne dziedzictwo [w:] Sacrum w kinie, red. M. Przylipiak i K. Kornacki, Gdańsk 2002.
- R. Lasagna, Lars von Trier, Rzym 2003.
- G. Tiefenbach, Drama und Regie (Writing and Directing) Lars von Trier's Breaking the Waves, Dancer in the Dark, Dogville. Würzburg: Königshausen & Neumann 2010.
Linki zewnętrzne
edytuj- Lars von Trier w bazie IMDb (ang.)
- Lars von Trier w bazie Filmweb
- Lars von Trier w bazie Notable Names Database (ang.)
- ISNI: 0000000121487346
- VIAF: 117499701
- ULAN: 500251023
- LCCN: no97021087
- GND: 119409070
- NDL: 00678609
- LIBRIS: ljx011d434bxx98
- BnF: 131679303
- SUDOC: 035111887
- SBN: RAVV104390
- NLA: 41183689
- NKC: js20030216058
- BNE: XX1500890
- NTA: 10056433X
- BIBSYS: 90619339
- CiNii: DA13311772
- PLWABN: 9810675135205606
- NUKAT: n00019999
- J9U: 987007449412705171
- CANTIC: a10177048
- LNB: 000054100
- NSK: 000331125
- CONOR: 24752483
- BLBNB: 001492096
- KRNLK: KAC201201867
- LIH: LNB:4JU;=1A