Paul McCartney
Sir James Paul McCartney[1] (wym. [ˈdʒeɪmz ˈpɔ:l məˈkɑ:tni][2]; ur. 18 czerwca 1942 w Liverpoolu) – brytyjski kompozytor, multiinstrumentalista i piosenkarz, kawaler Orderu Imperium Brytyjskiego. Znany głównie jako członek grupy The Beatles, która sprzedała najwięcej płyt spośród wszystkich zespołów w historii[3].
![]() Paul McCartney podczas koncertu w Krakowie (2018) | |
Imię i nazwisko |
James Paul McCartney |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
18 czerwca 1942 |
Instrumenty |
gitara basowa, fortepian, organy, gitara akustyczna, gitara elektryczna, perkusja, instrumenty perkusyjne, ukulele |
Typ głosu |
tenor |
Gatunki |
rock-n-roll, rock, pop-rock, muzyka poważna, folk-rock, folk, blues-rock |
Zawód |
autor tekstów, kompozytor, muzyk, wokalista, aktywista |
Aktywność |
od 1957 |
Wydawnictwo |
Parlophone, Capitol, Apple, CBS Records, EMI, Hear Music, Universal Music |
Powiązania |
The Quarry Men, The Beatles, Wings, The Fireman, Michael Jackson |
Instrument | |
Höfner 500/1 Rickenbacker 4001 Gibson Les Paul | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Kompozytor muzyki rockowej, filmowej, poważnej oraz elektronicznej. Znany jest także z częstych udziałów w projektach charytatywnych. Napisana przez niego piosenka „Yesterday” jest najczęściej granym przez innych artystów utworem w historii, a także najczęściej graną piosenką w amerykańskich mediach – ponad 7 mln razy[4]. Inna stworzona przez niego piosenka, „Mull of Kintyre” z 1977, była pierwszym singlem sprzedanym w ponad 2 mln nakładzie w Wielkiej Brytanii. Pozostał najlepiej sprzedającym się singlem aż do 1984.
Przedsiębiorstwo MPL Communications, którego właścicielem jest McCartney, posiada prawa autorskie do ponad 3 tys. piosenek. W katalogu znajdują się m.in. wszystkie piosenki napisane przez Buddy’ego Holly’ego oraz musicale: Guys and Dolls, Grease i Chór.
Jest także malarzem, obrońcą praw zwierząt, wegetarianinem, nauczycielem muzyki, aktywistą w kampaniach przeciw minom lądowym, wybijaniu fok i długowi trzeciego świata.
Wpisany w Księdze Rekordów Guinnessa jako muzyk i kompozytor, który osiągnął największy sukces w historii muzyki[5], dzięki ponad 60 złotym płytom i setkom milionów sprzedanych płyt. Był członkiem spółki kompozytorskiej Lennon/McCartney, która odniosła największy sukces w historii muzyki i miała ogromny wpływ na innych twórców[6]. Po rozpadzie The Beatles wraz z żoną, Lindą McCartney, założył zespół Wings, a po jego rozwiązaniu z powodzeniem kontynuował karierę solową.
Jest zdobywcą wielu nagród. Otrzymał odznaczenie (MBE) w 1965 i był pasowany na kawalera tego orderu w 1997. Ponadto 4 maja 2018 został uhonorowany przez Królową Elżbietę II – Orderem Towarzyszy Honoru[7], za swój wkład w muzykę w Wielkiej Brytanii i na całym świecie. Order of the Companions of Honour odebrał w Pałacu Buckingham, w obecności swojej żony Nancy Shevell.
Został uznany za jednego ze 100 żyjących geniuszy, na podstawie e-mailowego sondażu przedsiębiorstwa konsultingowego Creators Synectics[8].
Dwukrotnie wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame – w 1988 wraz z The Beatles i w 1999 jako artysta solowy[9].
Życiorys
edytuj1942–1957: Dzieciństwo i lata młodzieńcze
edytujUrodził się w 18 czerwca 1942 w Walton General Hospital w Liverpoolu, gdzie jego matka, Mary Patricia z domu Mohin, pracowała jako pielęgniarka na oddziale położniczym[10][11]. Jego ojciec, James „Jim” McCartney, był sprzedawcą bawełny, strażakiem i bandżystą jazzowym[12][13]. Paul został ochrzczony w obrządku rzymskokatolickim, aczkolwiek wychowywany był bezwyznaniowo ze względu na fakt, iż matka była katoliczką, a ojciec – protestantem nastawionym agnostycznie[14][15]. Podobnie jak wielu mieszkańców Liverpoolu McCartney ma korzenie irlandzkie[16]; jego dziadek ze strony matki – Owen Mohin/Mohan urodził się w Tullynamalrow w hrabstwie Monaghan w Irlandii i w 1905 poślubił Mary Theresę Danher z Toxteth[14]. Ma młodszego o półtora roku brata Michaela (ur. 7 stycznia 1944)[12][14].
Ze względu na pracę rodziców wielokrotnie się przeprowadzał, mieszkał m.in. w Anfield, północno-zachodniej dzielnicy Liverpoolu, po II wojnie światowej przeniósł się z rodziną do domu w Kowlsely w Wallasey, a w 1955 zamieszkali w domu przy Forthlin Road 20 w Allerton[10]. W dzieciństwie śpiewał w chórze kościelnym i uczestniczył w przesłuchaniu do chóru przy katedrze anglikańskiej, ale został odrzucony, bo nie umiał czytać nut[15]. Dzięki ojcu zafascynował się artystami, takimi jak Fats Waller czy Fred Astaire, później był też fanem Elvisa Presleya, Lonnie Donegana, Eddie’ego Cochrana, Roberta Vincenta i Little Richarda[17]. W 1955 napisał swój pierwszy autorski utwór – „I Lost My Little Girl”[13]. Próbując otrząsnąć się po śmierci matki, która zmarła 31 października 1956 wskutek choroby nowotworowej (rak piersi), poświęcił się grze na gitarze, kontynuował też pisanie piosenek[13][18]. Od dziecka jest osobą leworęczną[13], dlatego grał na gitarze odwróconej do góry nogami[19]. Po śmierci matki zamknął się w sobie, opuścił się w nauce, zaczął wagarować i wkroczył w okres nastoletniego buntu[20].
1956–1960: The Quarrymen i The Silver Beetles
edytuj15 czerwca 1956 podczas Woolton Fête, uroczystości podsumowującej rok szkolny w Quarry Bank Grammar School odbywającej się w ogrodzie kościoła pw. Świętego Piotra w Woolton, poznał Johna Lennona, współtwórcę i członka zespołu The Quarrymen[21]. Kolejny raz spotkali się 6 lipca 1957 na kolejnej edycji Woolton Fête, na której zespół Lennona grał koncert[22], a McCartney dołączył do nich na scenie, prezentując covery rockandrollowych przebojów: „Long Tall Sally”, „Tutti Frutti”, „Be-Bop-a-Lula” i „Twenty Flight Rock”[23][24]. Następnego dnia wziął udział w próbie zespołu[23], a 18 października zadebiutował na scenie wystąpem z The Quarrymen na zabawie tanecznej Klubu Konserwatywnego w New Clubmoor Hall w Liverpoolu[25]. Podjął też studia na Liverpool Art College, ale opuszczał wiele zajęć (co skutkowało niezdaniem egzaminów i powtarzaniem jednego roku), a czas wolny poświęcał na doskonalenie gry na gitarze[26]. Latem 1957 wziął udział w konkursie młodych talentów zorganizowanym na obozie w Filey w Yorkshire, na którym wykonał covery piosenek „Bye Bye Love” zespołu The Everly Brothers i „Long Tall Sally” Little Richarda[27].
McCartney i Lennon szybko się zaprzyjaźnili oraz zaczęli tworzyć pierwsze wspólne utwory[28][29]. W początkach ich przyjaźni Mimi Smith, ciotka i opiekunka Lennona, nie akceptowała McCartneya, ponieważ pochodził z „klasy robotniczej”, poza tym nazywała go „małym przyjacielem Johna”[30]. Ojciec McCartneya powiedział synowi, że Lennon „wpakuje go w kłopoty”, jednak pozwolił The Quarrymen odbywać próby w swoim domu[31][32][33]. Do The Querrymen wkrótce dołączyli George Harrison[34] i Stuart Sutcliffe[35][36]. W tym składzie w sierpniu 1960 zagrali w Hamburgu pierwszy koncert jako The Beatles[37][38].
1960–1970: Solowe początki
edytujPo powrocie z Hamburga zgłosił się do biura pośrednictwa pracy i zaczął pracować w firmie przewozowej i przy nawijaniu uzwojeń w firmie „Massey and Coggins”, a po dwóch miesiącach wrócił do muzyki[39].
Równolegle z działalnością w The Beatles tworzył piosenki dla innych wykonawców. W 1964 nawiązał współpracę z duetem Peter and Gordon, dla którego napisał przebój „A World Without Love” oraz utwory: „Nobody I Know”, „I Don’t Want to See You Again” i „Woman”[40]. W 1969 napisał piosenkę „Penina” dla Carlosa Mendesa[41].
12 lipca 1966 z Lennonem odebrał trzy nagrody muzyczne im. Ivora Novella za utwory: „Help!”, „Yesterday” i „We Can Work It”[40]. W tym samym roku skomponował z George’em Martinem muzykę do filmu Nowożeńcy (The Family Way, 1967)[42][43]. W latach 60. zaczął pracować jako producent muzyczny[44]; współtworzył piosenki m.in. Mary Hopkin, Billy’ego Prestona, Jackiego Lomaxa, Brute’a Force’a oraz zespołów: Cliff Bennett and the Rebel Rousers, Badfinger, Black Dyke Mills Band, Trash i The Fourmost[45][43].
W październiku 1969 rozgłośnia radiowa WKNR w Detroit przekazała informację o śmierci McCartneya, co rozpoczęło serię kolejnych teorii spiskowych wokół rzekomych okoliczności zgonu artysty[46][47]. McCartney w odpowiedzi na plotki udzielił wywiadu tygodnikowi „Life” i wziął udział w okładkowej sesji zdjęciowej z żoną i dziećmi[47].
10 kwietnia 1970 ogłosił w wywiadzie dla czasopisma „Daily Mirror”, że odchodzi z The Beatles[48]. Tydzień później wydał pierwszy solowy album, zatytułowany po prostu McCartney, który w miesiąc od premiery rozszedł się w nakładzie 1 mln egzemplarzy[49], mimo że zebrał chłodne recenzje od krytyków i widzów[50]. Mc Cartney umieścił na płycie m.in. utwór „Maybe I’m Amazed”[51], który zajął 338. miejsce w rankingu 500 piosenek wszech czasów według redakcji magazynu „Rolling Stone”.
Od 1971: Kariera z Wings i solowa
edytujW 1971 wydał drugi solowy album pt. Ram, który nagrał z żoną, Lindą McCartney[50]. Płytą powtórzył sukces sprzedażowy swojego solowego debiutu, jednak i tym razem nie zyskał przychylności krytyków[52]. W latach 1971–1981 był liderem założonego przez siebie zespołu Wings, z którym m.in. wylansował przeboje: „Live and Let Die” (ze ścieżki dźwiękowej do filmu Żyj i pozwól umrzeć), „Jet” i „Mull of Kintyre”[53]. Po rozpadzie grupy kontynuował solową karierę koncertową i wydawniczą. Zajął się także wydawaniem nagrań i nabywaniem praw do utworów innych wykonawców[54]. Współpracował także z innymi artystami, m.in. nagrał piosenki: „Ebony and Ivory” ze Stevie Wonderem oraz „The Girl Is Mine” i „Say Say Say” z Michaelem Jacksonem, a także albumy: Press to Play (1985) z Erikiem Stewartem i Flowers in the Dirt (1989) z Elvisem Costellą[55]. Zagrał główną rolę w negatywnie przyjętym przez krytyków filmie Petera Webba My Regards to Broadstreet (1984), do którego sam napisał scenariusz[56]. W 1985 zagrał podczas koncertu o charakterze charytatywnym Live Aid[56]. 26 września 1989 koncertem w Drammen rozpoczął swoją pierwszą solową trasę koncertową po świecie, którą zakończył 29 lipca 1990. W 1991 wydał Oratorium liverpoolskie Paula McCartneya, które stworzył z Carlem Davisem z okazji 150. rocznicy powstania Królewskiej Orkiestry Filharmonicznej w Liverpoolu[57].
14 czerwca 2008 wystąpił w Kijowie. 3 czerwca 2010 za całokształt twórczości w dziedzinie muzyki popularnej z rąk prezydenta USA Baracka Obamy odebrał nagrodę im. Gershwinów przyznawaną przez Bibliotekę Kongresu Stanów Zjednoczonych[58]. 22 czerwca 2013 wystąpił na Stadionie Narodowym w Warszawie w ramach trasy koncertowej Out there!; koncert został ciepło przyjęty przez fanów. Za występ podczas ceremonii otwarcia Igrzysk Olimpijskich w 2012 dostał symbolicznego funta (taka suma pojawiła się na ich kontrakcie z organizatorami olimpiady, co było wymagane przez brytyjskie prawo)[59][60].
Pojawił się w piątej części cyklu: Piraci z Karaibów: Zemsta Salazara[61]
W 2018 wystąpił w Krakowie. W 2019 napisał książkę dla dzieci pt. „Hey Grandude!” (pol. „Hej, przedziadku!”), do której stworzenia zainspirowały go własne relacje z wnukami; „Grandude” to przezwisko, które McCartneyowi nadał jeden z wnuków. 11 grudnia 2020 wydał album pt. „McCartney III”.
Życie prywatne
edytujW latach 60. spotykał się z Dorothy Rhone, Iris Storm, aktorką Jill Haworth, Winoną Williams i dziennikarką Francine Schwartz[62]. Był zaręczony z aktorką Jane Asher, z którą rozstał się w grudniu 1967 po czterech latach związku[63][64]. W 1968 związał się z Lindą Eastman, którą poślubił 12 marca 1969 w Londynie[65]. Ma z nią dwie córki: Mary (ur. 1969) i Stellę (ur. 1971), oraz syna Jamesa (ur. 1977)[66].
W latach 60. zaczął zażywać narkotyki, m.in. palił marihuanę, próbował LSD i przyjmował kokainę, a po rozpadzie grupy The Beatles – również heroinę[67]. W 1967 podpisał petycję do brytyjskich władz, której sygnatariusze domagali się legalizacji marihuany[68]. 16 stycznia 1980 został zatrzymany na lotnisku Narita w Japonii, a następnie aresztowany za posiadanie przy sobie 219 g marihuany; wyszedł na wolność po dziewięciu dniach pobytu w więzieniu[69].
28 lutego 2022 wyraził poparcie dla Ukrainy w swoich mediach społecznościowych w rosyjskiej inwazji na ten kraj[70][71]. Umieścił także linki organizacji antywojennych na Twitterze[72].
Dyskografia
edytujZobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Paul McCartney knighted [online], HISTORY [dostęp 2024-01-29] (ang.).
- ↑ John C. Wells: Longman Pronunciation Dictionary. 2008. ISBN 978-1-4058-8118-0.
- ↑ Aoron Smith, Ben Rooney: Beatles’ remastered box set, video game out. money.cnn.com. [dostęp 2009-08-09]. (ang.).
- ↑ The BMI Top 100 Songs. 2007. [dostęp 2007-03-04]. (ang.).
- ↑ Paul McCartney: When I’m 64. 2007. [dostęp 2007-03-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 czerwca 2006)]. (ang.).
- ↑ The Lennon-McCartney Songwriting Partnership. 2007. [dostęp 2007-03-04]. (ang.).
- ↑ Rhian Daly , Sir Paul McCartney made Companion Of Honour at Buckingham Palace for contribution to music [online], NME, 4 maja 2018 [dostęp 2024-06-16] (ang.).
- ↑ Polak wśród 100 żyjących geniuszy. 2007. [dostęp 2007-10-29]. (pol.).
- ↑ Paul McCartney: inducted in 1999. The Rock and Roll Hall of Fame and Museum, Inc. [dostęp 2016-07-01]. (ang.).
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 9, 11–12.
- ↑ Spitz 2005. s. 75.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 9.
- ↑ a b c d Dariusz Michalski , Lennon, Wydawctwo Art „B” Press, 1991, s. 25, ISBN 83-900107-4-7 .
- ↑ a b c Miles 1998. s. 4.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 12.
- ↑ Miles 1998. p3.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 14, 22, 24.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 15–16.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 24.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 21.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 20.
- ↑ Spitz 2005. p93.
- ↑ a b Michalski 1991 ↓, s. 26.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 17–19.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 19.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 23–24, 26.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 27.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 27.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 20.
- ↑ Miles 1998. p44.
- ↑ Miles 1998. pp32-38.
- ↑ Inside ForthlinRoad. nationaltrust.org.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-03-13)]. Retrieved: 12 November 2006.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 23.
- ↑ Robert Sankowski. Narodziny gwiazd. „Ale Historia”. 49/2015 (203), s. 9–10, 2015-12-07. Agora SA. (pol.).
- ↑ Miles 1998. pp47-50.
- ↑ Cynthia Lennon „John” 2006. p94.
- ↑ Cynthia „John” 2006. p67.
- ↑ Coleman, Ray (1984). Lennon: The Definitive Biography. Pan Books. p212.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 43.
- ↑ a b Michalski 1991 ↓, s. 166.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 272.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 180.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 106.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 240.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 270–271, 284–285.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 296–297.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 161.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 338.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 348.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 171.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 166.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 171, 173.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 176–177, 181–183, 185.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 196–197.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 200–201.
- ↑ a b Benson 1992 ↓, s. 200.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 205–206.
- ↑ Paul McCartney uhonorowany nagrodą im. Gershwinów. [dostęp 2010-05-25].
- ↑ London Olympics: Sir Paul McCartney Paid One Pound For ‘Isles Of Wonder’ Performance [online], idolator.com [dostęp 2017-11-25] (ang.).
- ↑ Tube, DLR and London Overground | Transport for London [online], tfl.gov.uk [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2012-08-10] (ang.).
- ↑ Mike Fleming Jr: Paul McCartney Joins Johnny Depp & Crew For ‘Pirates Of The Caribbean: Dead Men Tell No Tales’. deadline.com, 24 marca 2016. [dostęp 2016-10-03]. (ang.).
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 37, 71, 85, 140, 142–143.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 235, 273.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 70-71.
- ↑ Michalski 1991 ↓, s. 274, 290.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 158, 176, 184.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 125, 137, 165, 168.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 127.
- ↑ Benson 1992 ↓, s. 187, 190.
- ↑ Paul McCartney shares message of unity with Ukraine [online], faroutmagazine.co.uk, 1 marca 2022 [dostęp 2022-05-13] (ang.).
- ↑ Zaloguj się do Facebooka [online], Facebook [dostęp 2022-05-13] (pol.).
- ↑ [Remembering...] [online], Twitter [dostęp 2022-05-13] (pol.).
Bibliografia
edytuj- Cynthia Lennon: A Twist of Lennon. New York: Avon, 1980. ISBN 0-380-45450-5.
- Dariusz Michalski , Lennon, Wydawctwo Art „B” Press, 1991, ISBN 83-900107-4-7 .
- Ross Benson: Paul McCartney – poza mitem. Konrad Witkowski (tłum.). Wydawnictwo Mitel, 1992. ISBN 83-85413-22-7.
- Bill Harry: The Paul McCartney Encyclopedia. London: Virgin Books, 2002. ISBN 0-7535-0716-1.
- Hunter Davies: The Beatles. The illustrated and updated edition of the bestselling authorized biography. London: Cassell, 2004. ISBN 1-84403-104-7.
- Tony Scherman: Paul. Harry Benson (zdjęcia). New York: Life Books, 2014.
Linki zewnętrzne
edytuj- ISNI: 0000000121452530
- VIAF: 100252012
- ULAN: 500249736
- LCCN: n50012135
- GND: 118575708
- NDL: 00449333
- LIBRIS: zw9c789h4lrngqx
- BnF: 13897284x
- SUDOC: 032429436
- SBN: RAVV046962
- NLA: 35994722
- NKC: jn20000603963
- DBNL: mcca004
- BNE: XX843550
- NTA: 069143102
- BIBSYS: 90620967
- CiNii: DA02763273
- PLWABN: 9810582801505606
- NUKAT: n00028328
- J9U: 987007265263505171
- PTBNP: 437535
- LNB: 000051618
- NSK: 000101729
- CONOR: 12271459
- BLBNB: 000606351
- KRNLK: KAC201011751
- RISM: people/391601