Rabindranath Tagore
Rabindranath Tagore (beng. রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর, ur. 7 maja 1861 w Kalkucie, zm. 7 sierpnia 1941 tamże)[1] – indyjski poeta, prozaik, filozof, kompozytor, malarz, pedagog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1913), pierwszej dla Hindusa, jak również dla Azjaty[2].
![]() Rabindranath Tagore około 1915 roku | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Język | |
Dziedzina sztuki | |
![]() | |
Nagrody | |
Życiorys
edytujUrodził się i wychował w zamożnej i poważanej rodzinie. Był najmłodszy z 13. rodzeństwa. W wieku 14 lat porzucił szkołę, a wiedzę zaczął zdobywać w warunkach domowych, wśród prywatnych nauczycieli. W wieku 17 lat odbył podróż do Anglii[1], a później także często podróżował[3].
Rodzina
edytuj9 grudnia 1883 poślubił córkę swojego pracownika, 9-letnią wówczas, Mrinalini Devi. Tagore zapewnił jej nauczycieli, warunki do nauki itd.[4] 25 października 1886 roku urodziła się im córka Madhurilata, nazywana Belą. W 1888 parze urodził się syn, Rathindranath. W 1891 roku przyszła na świat kolejna córka, Renuka, a trzy lata później kolejna – Mira. W 1896 urodził się Shamindranath. 15 czerwca 1901 Bela wyszła za mąż, a 9 sierpnia jej siostra, Renuka została żoną Satyendranath Bhattacharya. 23 listopada 1902 roku Mrinalini zmarła, a następnie w krótkim czasie (1903, 1904, 1907) zmarło także troje dzieci[5].
Twórczość, filozofia, aktywność pedagogiczna
edytujZadebiutował w wieku 16 lat opowiadaniem pt. Żebraczka [Bhikharini] opublikowanym w czasopiśmie literackim „Bharati”[3].
W 1901 założył wraz z innymi nauczycielami eksperymentalną szkołę w Santiniketan (z sanskrytu Przystań Pokoju) (w stanie Bengal Zachodni), dawny „uniwersytet leśny”, w której stosował zarówno indyjskie, jak i europejskie metody wychowawcze[5]. Na założenie tej szkoły żona Tagorego przeznaczyła większość swojej ślubnej biżuterii[4].
W 1921 roku placówka przekształciła się w uniwersytet (Visva Bharati University)[3].
W 1912 Tagore opublikował Pieśni ofiarne (Gitanjali), nagrodzone rok później Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury[6].
Od 1912 sam tłumaczył swoje utwory na angielski albo zlecał tłumaczenie swoim krewnym. Na polski tłumaczony był m.in. przez Staffa, Kasprowicza, Mirandolę, Birkenmajera, Schayera, Stillera i innych[7].
Deklarował się jako skrajny pacyfista i przeciwnik przemocy we wszystkich jej formach, nie interesował się polityką jako taką[8]. W roku 1915 otrzymał brytyjskie szlachectwo, odrzucił je jednak cztery lata później, po masakrze w Amritsarze[1].
Tagore zajmował się problematyką wychowania widzianą poprzez kategorie prawdy i piękna, nie wychowania rozumianego jako system oświatowy[8]. Przez 40 lat w sposób konsekwentny doprowadził do urzeczywistnienia ideału wychowania[potrzebny przypis].
W 1950 jego pieśń Jana Gana Mana została oficjalnym hymnem państwowym Indii. Pieśń Amar Shonar Bangla została hymnem Bangladeszu[9].
Opublikował ponad 50 tomów poetyckich, ponad 100 opowiadań, 12 powieści, kilkanaście utworów scenicznych, wiele rozpraw, artykułów i studiów[5]. Sam reżyserował swoje sztuki i w nich grał[7].
Krytyka zachodniej kultury oświatowej według R. Tagorego
edytujKategorie, które uniemożliwiają urzeczywistnienie ideału wychowania[3]:
- brak harmonii między indywidualnością a społeczeństwem (między jednostką a uniwersum)
- brak harmonii między jednostką a naturą
- traktowanie ludzkiej osoby fragmentarycznie
- świat duchowy traktowany jako wydzielona nadbudowa właściwa świadomości elity
- lekceważy i spłyca sens istnienia młodego człowieka, wydziedzicza go z potrzeby bezpośredniego kontaktu z wielorakimi formami świata i z naturalnej skłonności do porozumienia z uniwersaliami
- zdominowana przez gromadzenie wiadomości, gdzie wszystko było odgórnie zaplanowane i zorganizowane oraz nie oczekiwano od nauczyciela wielkiej inwencji twórczej
- ma suchą formę scjentyzmu
- nie stanowi istoty życia
- dyscyplina nie bierze pod uwagę indywidualności dziecka
- praktykowanie zawładnięcia dzieckiem w imię jego „dobra” i pozbawianie go indywidualności, narzucanie dziecku świata dorosłych i ich potrzeb
- nadmierne zaufanie do książek – jako drogi do powierzchownego przyswajania idei, pozbawionego niezależnego myślowego wysiłku i wyższej woli
Specyfika procesu wychowania według Tagorego
edytuj- Wysuwanie na pierwszy plan percepcji emocjonalno-estetycznej oraz poznanie intuicyjne, przed poznaniem naukowym.
- Kształtowanie charakteru i życia duchowego oraz, co za tym idzie, osiągnięcie wyzwolenia z bolesności życia, poznawanie siebie, nauka powściągliwości, opanowania pożądliwości wobec dobrobytu i prostego konsumpcyjnego stosunku do niego, poszanowanie w dziecku potrzeby wyrażania się, ekspresji.
- Odkrywanie harmonii prawdy i piękna, wychowanie przez prawdę i dla prawdy absolutnej. Przezwyciężanie samoograniczenia, samodoskonalenie i nauka pokonywania trudów poznawania prawdy przez stosowanie wyrzeczeń i naturalnej inspiracji radości życiem.
- Wychowanie powinno wyrastać z naturalnych kulturowych podstaw społeczności i kierować się ku wartościom scalającym kulturę indyjską. Plan etyczny – budowanie moralnego charakteru przez aktywność na rzecz domostwa i współzarządzania szkołą.
- Krzewienie ideału miłości – nadrzędna wartość moralna, sprzyja głębszemu, bezpośredniemu wglądowi w esencję ludzkiej natury, poprzez miłość człowiek zwielokrotnia samego siebie (oparcie na wzorcach otwartości i prostoty).
- Przezwyciężanie samoograniczenia, samodoskonalenie i nauka pokonywania trudów poznawania prawdy przez stosowanie wyrzeczeń i naturalnej inspiracji radości życiem.
- Nauka pokory – chroni przed agresywną interpretacją mniemań o tym co dobre i przed jednostronnym identyfikowaniem twórczego działania z sukcesem.
- Zacność życia – akcent na treści i formy, które sprzyjałyby rozwijaniu świadomej tożsamości kulturowej i umiejętności twórczego oraz samodzielnego rozwiązywania problemów społecznych.
- Czerpanie radości z nauczania – jako wyraz doświadczania własnego życia duchowego i zrozumienia, że istnieje harmonia między ich życiem duchowym, prawdą i pięknem a życiem duchowym innych osób.
- Specyfika środowiska, w jakim powinno się odbywać nauczanie – strefa neutralna, w bliskim kontakcie z naturą, z dala od osad i od niepożądanych zewnętrznych wpływów burzących spokój uczniów.
- Uwzględnianie różnorodności doświadczeń – wspólnoty i samotności, aktywności i kontemplacji (nauka władania sobą)[3].
Wybrane dzieła
edytuj- Żebraczka [Bhikharini] (1877)
- Opowieść o poecie [Kabi-Kahini] (1878)
- Wieczorne pieśni [Sandhya Sangeet] (1881)
- Poranne pieśni (1883)
- Złota łódź (1893)
- Przemijanie (1899)
- Pamięć (1902)
- Rozbicie (1905)
- Poczta (1911)
- Pieśni ofiarne (1912)
- Dom i świat (1915–1916)
- Noc ziszczenia (1922, Wydawnictwo Polskie, Lwów-Poznań, wydanie II, tom 2 Biblioteki Laureatów Nobla, tłumaczenie: Franciszek Mirandola)
- Wspomnienia. Błyski Bengalu (1923, tom 16 Biblioteki Laureatów Nobla; tłumaczenie: Jerzy Bandrowski)
- Głodne kamienie (zbiór opowiadań 1916 po angielsku, 1923 po polsku)
Galeria
edytuj-
Głowa kobiety
-
Studium głowy
-
Tańcząca dziewczyna
-
Dwie postaci
-
Studium twarzy
-
Kobieta w welonie
-
Studium głowy (1928/1929)
Upamiętnienie
edytujNa cześć indyjskiego poety nadano nazwę gatunkową odkrytemu w Indiach zauropodowi – barapazaurowi.
W Polsce Rabindranath Tagore jest patronem ulicy w Łodzi, która znajduje się niedaleko Parku im. Juliusza Słowackiego i Ronda Lotników Lwowskich. Jest również patronem ulicy na Mokotowie w Warszawie.
Przypisy
edytuj- ↑ a b c j, Rabindranath Tagore – człowiek renesansu [online], Kulturazja, 7 maja 2017 [dostęp 2019-12-22] (pol.).
- ↑ Stanisław Tokarski, Surender Bhutani: Nowoczesne Indie. Wyzwania rozwoju. Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe ASCON, 2007, s. 15. ISBN 978-83-7452-020-1.
- ↑ a b c d e Datta i inni, Celebrating Tagore : a collection of essays, New Delhi: Allied Publishers, 2009, ISBN 978-81-8424-424-3, OCLC 623263320 [dostęp 2019-12-22] .
- ↑ a b Tagore, [w:] K.S. Bharathi , Encyclopaedia of eminent thinkers, New Delhi: Concept Pub. Co, 1998, ISBN 81-7022-684-8, OCLC 45193029 [dostęp 2019-12-22] .
- ↑ a b c Tagore Rabindranath, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-12-22] .
- ↑ Rabindranath Tagore, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-10-06] (ang.).
- ↑ a b Mirosław Sosnowski , Bogom śpiewać i ludziom: Jan Kasprowicz--Rabindranath Tagore: bliskie i dalekie związki, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2002 .
- ↑ a b Alicja Helman , Spotkanie mistrzów. Dom i świat Rabindranatha Tagore’a i Satyajita Raya, Uniwersytet Jagielloński - Repozytorium 2015, s. 89-108 .
- ↑ Leszek Molendowski , Niemieccy sojusznicy z Indii [online], www.polityka.pl, 2008 [dostęp 2019-12-22] (pol.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Profil Tagorego w witrynie Nagrody Nobla (ang.)
- Opowiadanie „Głodne kamienie”. Przekład: Ireneusz Dybczyński
- ISNI: 0000000120999155, 0000000108445619
- VIAF: 24608356
- ULAN: 500121702
- LCCN: n80036680
- GND: 118620517
- NDL: 00458261
- LIBRIS: gdsvwcw00ww3v59
- BnF: 11925917p
- SUDOC: 027153711
- SBN: CFIV004010
- NLA: 35537863
- NKC: jn19981002206
- DBNL: tago001
- BNE: XX924094
- BNR: 000355279, 000298403, 000218671
- NTA: 143280643, 069301743
- BIBSYS: 90057369
- CALIS: n2004369245
- CiNii: DA00343277
- Open Library: OL1770A
- PLWABN: 9810542957005606
- NUKAT: n94201679
- OBIN: 36404
- J9U: 987007268753705171
- PTBNP: 33750, 1601827
- CANTIC: a10481977
- LNB: 000000865
- NSK: 000002301
- BNA: 000035903
- CONOR: 9583971
- BNC: 000042842
- ΕΒΕ: 137873
- BLBNB: 000575589
- KRNLK: KAC199627018
- LIH: LNB:V*525;=0L
- RISM: people/30106125