Lynn Margulis
![]() Lynn Margulis w czasie sympozjum „150 lat Darwina” (Madryt, listopad 2009) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
biolog, naukowiec, nauczyciel akademicki |
Narodowość | |
Tytuł naukowy | |
Edukacja |
Hyde Park Academy High School, Chicago, IL (1952) |
Alma Mater |
BA: Uniwersytet Chicagowski |
Pracodawca |
Brandeis University |
Odznaczenia | |
![]() | |
Strona internetowa |
Lynn Margulis (ur. 5 marca 1938[a] w Chicago, zm. 22 listopada 2011 w Amherst) – amerykańska specjalistka w dziedzinie biologii i nauczycielka akademicka, znana z prac naukowych dotyczących teorii endosymbiozy, propagatorka hipotezy Gai, popularyzatorka nauki[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodziła się w marcu 1938 roku w Chicago. Jej ojciec, Morris Alexander, był prawnikiem, matka, Leone Alexander – agentką w biurze podróży. W 1952 roku ukończyła Hyde Park Academy High School (Woodlawn, Chicago). Studia rozpoczęła w Uniwersytecie Chicagowskim. Po uzyskaniu w 1957 roku stopnia BA studiowała zoologię i genetykę w Uniwersytecie Wisconsin w Madison, uzyskując stopień MS w 1960 roku. Studia doktoranckie w dziedzinie genetyki zakończyła w 1965 roku w Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley[2].
Pracowała zawodowo na stanowiskach[2]:
- 1964–1966 – wykładowcy biologii w Brandeis University
- 1966–1977 – nauczyciela biologii w Uniwersytecie Bostońskim
- 1977–1988 – profesora biologii w Uniwersytecie Bostońskim
- od 1988 – profesora botaniki w University of Massachusetts Amherst
Praca naukowa
[edytuj | edytuj kod]Jest określana jako twórczyni endosymbiotycznej teorii o pochodzeniu mitochondriów i chloroplastów, w której przyjmuje się, że organella te powstały w wyniku symbiozy przodków współczesnych przedstawicieli Eucariota z przodkami współczesnych cyjanobakterii (chloroplasty) oraz bakterii purpurowych (mitochondria). Symbiotyczni przodkowie cyjanobakterii umożliwiali proces fotosyntezy, a przodkowie bakterii purpurowych – oddychanie tlenowe. Z biegiem ewolucji pełnione przez te symbionty funkcje metaboliczne stały się nieodzowne dla gospodarza, a same symbionty stały się organellami komórkowymi. Teoria ta, przyjęta początkowo krytycznie, obecnie jest powszechnie uznawana.
Była współpracowniczką Jamesa Lovelocka i propagatorką hipotezy Gai, opartej na koncepcjach opisanych m.in. w pracy pt. Gaia. A New Look at Life on Earth[3]. Zgodnie z hipotezą Gai cała biosfera jest samoregulującym się superorganizmem, w którym działalność świata żywego wpływa na takie aspekty środowiska Ziemi jak klimat, atmosfera, zasolenie oceanów itp. (zob. ekosystem i jego struktura, równowaga biocenotyczna, homeostaza).
Była także współautorką jednego z obecnie istniejących systematycznych podziałów ziemskich organizmów na pięć królestw Whittakera[4]. Była sceptyczna wobec doniesień, że HIV jest czynnikiem wywołującym AIDS[2].
Publikacje
[edytuj | edytuj kod]Publikowała artykuły w czasopismach naukowych (np. On the origin of mitosing cells, 1967[5], Whittaker’s five kingdoms of organisms, 1971[6]) oraz liczne książki[7], np. (wybór według NNDB)[2]:
- Billion Years of Genetic Recombination (1986, wsp. Dorion Sagan)
- Microcosmos (1987, with Dorion Sagan)
- Mystery Dance: On the Evolution of Human Sexuality (1991, wsp. Dorion Sagan)
- Symbiosis as A Source of Evolutionary Innovation (1991)
- Symbiosis in Cell Evolution (1992)[8]
- The Garden of Microbial Delight (1993, wsp. Dorion Sagan)
- Five Kingdoms (1997, wsp. Karlene V. Schwartz)
- Slanted Truths: Essays on Gaia, Symbiosis, and Evolution (1997, wsp. Dorion Sagan)
- What Is Sex? (1997, wsp. Dorion Sagan)
- Symbiotic Planet: A New Look at Evolution (1998)[9]
- Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species (2002, wsp. Dorion Sagan)
- Dazzle Gradually: Reflections on the Nature of Nature (2007, wsp Dorion Sagan)
- Mind, Life and Universe (2007, wsp. Eduardo Punset)
- Luminous Fish: Tales of Science and Love (2007)
- Prace przetłumaczone na język polski
- Lynn Margulis, Symbiotyczna planeta, tłum. Marcin Ryszkiewicz, Warszawa 2000, Wydawnictwo CiS, ISBN 83-85458-72-7 (Symbiotic Planet a New Look at the Evolution, 1998[10]
- Lynn Margulis, Gaja to twarda sztuka (esej), tłum. Marcin Ryszkiewicz, [w:] Lee Smolin, Brockman John (red.), 1996, Trzecia kultura, Warszawa, Wydawnictwo CiS[11].
Wyróżnienia
[edytuj | edytuj kod]W Notable Names Database (NNDB) wymieniono[2]:
- członkostwo National Academy of Sciences (1983)
- National Medal of Science (1999)
- William Procter Prize for Scientific Achievement (1999)
- członkostwo American Academy of Arts and Sciences
- członkostwo Rosyjskiej Akademii Nauk (członek zagraniczny)
- LSL Darwin-Wallace Medal (2008)
- Stroke Nov-2011
Życie osobiste
[edytuj | edytuj kod]Lynn Margulis była dwukrotnie zamężna. W latach 1957–1965 jej mężem był Carl Sagan, astronom zainteresowany astrobiologią, popularyzator nauki[12], a w latach 1967–1980 – Thomas Margulis, krystalograf. Z obu małżeństw miała trzech synów i jedną córkę (Dorion Sagan, Jeremy Ethan Sagan, Zachary Margulis-Ohnuma, Jennifer Margulis di Properzio). Od 2000 roku jej partnerem był Ricardo Guerrero, biolog[2].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W Notable Names Database (NNDB) zamieszczono datę urodzenia 5-Mar-1935[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Lynn Margulis; University of Massachusetts, Department of Geosciences, Morrill Science Center. [w:] Strona internetowa [on-line]. www.geo.umass.edu. [dostęp 2019-02-20].
- ↑ a b c d e f g Lynn Margulis. [w:] NNDB [on-line]. Soylent Communications. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
- ↑
J.E. Lovelock, L. Margulis. Atmospheric homeostasis by and for the biosphere: the Gaia hypothesis. „Tellus”. 26 (1–2), s. 2–10, 1974. DOI: 10.1111/j.2153-3490.1974.tb01946.x.
- ↑ Joel B. Hagen. Five Kingdoms, More or Less: Robert Whittaker and the Broad Classification of Organisms. „BioScience”. 62 (1), s. 67–74, 1 January 2012. Oxford University Press on behalf of the American Institute of Biological Sciences. DOI: 10.1525/bio.2012.62.1.11. ISSN 0006-3568. (ang.).
- ↑ Lynn Sagan. On the origin of mitosing cells. „J Theor Bio.”. 14 (3), s. 255–274, 1967. DOI: 10.1016/0022-5193(67)90079-3. PMID: 11541392. (ang.).
- ↑ Lynn Margulis. Whittaker’s five kingdoms of organisms. „Evolution”. 25 (1), s. 242–245, 1971 Mar. Wiley for the Society for the Study of Evolution (United States). DOI: 10.1111/j.1558-5646.1971.tb01876.x. ISSN 0014-3820. (ang.).
- ↑ Lynn Margulis. [w:] Internet Archiwe [on-line]. [dostęp 2019-02-20].
- ↑ Lynn Margulis: Symbiosis in cell evolution; life and its environment on the early Earth. San Francisco: W. H. Freeman, 1981 (wznowienia: 1982, 1983.
- ↑ Lynn Margulis: Symbiotic planet; A New Look at Evolution. 1998.
- ↑ Marek Styczyński (blog): Symbiotyczna planeta. [w:] Etnobotanicznie ; Rośliny, ludzie, kultura [on-line]. 28 września 2013. [dostęp 2019-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-20)].
- ↑ Urszula Dąbrowska. Dama biologii nie żyje. „Wyborcza.pl”, 28 listopada 2011. Agora SA.
- ↑ Carl Sagan Biography. [w:] Famous People » Scientists [on-line]. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Obituary: Distinguished University Professor of Geosciences Lynn Margulis. [w:] News and Media Relations [on-line]. University of Massachusetts Amherst, November 23, 2011. [dostęp 2019-02-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-20)]. (ang.).
- Lynn Margulis. [w:] UMass Search [on-line]. University of Massachusetts Amherst. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
- Distinguished University Professor Lynn Margulis (3/5/1938 – 11/22/2011). [w:] ScholarWorks at the W.E.B. Du Bois Library ; A Lynn Margulis archive [on-line]. University of Massachusetts Amherst. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
- ISNI: 0000000121468196, 0000000368646580
- VIAF: 108159261
- LCCN: n50040791
- GND: 115464654
- NDL: 00448831
- BnF: 121400593
- SUDOC: 029863651
- NLA: 35327886
- NKC: xx0029890
- DBNL: marg035
- BNE: XX858180
- NTA: 069277842
- BIBSYS: 90096061
- CiNii: DA0016054X
- PLWABN: 9810701276005606
- NUKAT: n99008295
- J9U: 987007264898205171
- CANTIC: a11637286
- NSK: 000178493
- CONOR: 36392035
- ΕΒΕ: 73073
- KRNLK: KAC199617724
- Absolwenci Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley
- Amerykańscy biolodzy
- Członkowie National Academy of Sciences
- Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk
- Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk
- Laureaci National Medal of Science
- Ludzie urodzeni w Chicago
- Urodzeni w 1938
- Wykładowcy Uniwersytetu Bostońskiego
- Zmarli w 2011