Pinus latteri
![]() | |
Systematyka[1][2][3] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
P. latteri |
Nazwa systematyczna | |
Pinus latteri Mason J. Asiat. Soc. Bengal. 18: 74. 1849[4] | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |
![]() |
Pinus latteri Mason – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna ta pochodzi z południowo-wschodniej Azji. Jest blisko spokrewniona z sosną Merkusa (Pinus merkusii), w starszych opracowaniach włączana do tego gatunku.
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Pinus latteri występuje w Chinach (południowy zachód prowincji Guangdong, południe Kuangsi, wyspa Hajnan), Kambodży, Laosie, Tajlandii, Wietnamie i południowo-wschodniej Mjanmie[6]. Pochodzenie chińskich populacji w Guangdong i na wyspie Hajnan jest niepewne, dopuszcza się możliwość, że zostały sztucznie wprowadzone[7][5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Drzewo o otwartej koronie, z gałęziami poziomymi do wzniesionych. U młodych drzew korona jest stożkowata, z wiekiem staje się zaokrąglona.
- Pień
- Dorasta do 30-45(65) m wysokości (do 30 m i 2 m średnicy[6]). Kora u podstawy pnia szorstka, szaro-brązowa, głęboko spękana, formuje małe, zaokrąglone płytki. W górze pnia jest cienka i łuskowata. Pąki zimowe są brązowe i cylindryczne[6].
- Liście
- Igły wyrastają po 2 na krótkopędach, sztywne, dosyć smukłe, o długości 19–27 cm (15–27 cm długości i 1,5 cm średnicy[6]).
- Szyszki
- Szyszki żeńskie wyrastają pojedynczo lub w parach, osadzone są na krótkich szypułkach (do 1 cm długości[6]). Osiągają 6,5–13 cm długości. Przed otworzeniem są podłużnie stożkowate, z zaokrągloną podstawą, zielone. Dojrzewając brązowieją i osiągają kolor pomarańczowo-brązowy. Łuski nasienne są duże, z apofyzą płaską u podstawy, a wydatną poprzecznie przy wierzchołku. Nasiona są średnie lub małe, szaro-brązowe, o długości 10 mm (5–8 na 4 mm[6]), opatrzone długim skrzydełkiem (1,7–2 cm[6]).
- Gatunki podobne
- Podobną sosnę Merkusa (Pinus merkusii) można odróżnić po krótszych (do 25 cm) i węższych (do 1 mm) igłach oraz mniejszych szyszkach z cieńszymi łuskami. Nie wytwarza także formy trawiastej w początkowej fazie wzrostu[7]. Wysuszone igły z jednego krótkopędu ważą poniżej 90 mg, podczas gdy u P. latteri 100–200 mg[8].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Pochewki liściowe są trwałe. W liściu znajdują się dwie wiązki przewodzące i dwa kanały żywiczne (środkowe). Linie aparatów szparkowych widoczne są na wszystkich stronach liścia[6]. W jednym roku drzewo przyrasta o jeden okółek rozgałęzień[7].
Zapylenie (anemogamia) następuje w marcu-kwietniu. Nasiona dojrzewają w październiku drugiego roku[6].
Sosna Lattera występuje na wzgórzach i płaskowyżach od poziomu morza do 900 m n.p.m. (poniżej 1200 m n.p.m.[6]), zazwyczaj na otwartych stanowiskach, niższych niż sympatryczna Pinus kesiya[7].
Jest gatunkiem przystosowanym do przetrwania przyziemnych pożarów lasu, dzięki wytwarzaniu tzw. formy trawiastej[5].
Systematyka i nomenklatura
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Synonimy[8]: Pinus ikedai Yamam., P. tonkinensis A. Chev., P. merkusii var. tonkinensis (A. Chev.) Gaussen ex N.-S. Bui, P. merkusii var. latteri (Mason) Silba, P. merkusii subsp. latteri (Mason) D. Z. Li, P. merkusiana Cooling & Gaussen nom. inval.
Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[9]:
- podrodzaj Pinus
- sekcja Pinus
- podsekcja Pinus
- gatunek P. latteri
- podsekcja Pinus
- sekcja Pinus
Gatunek został opisany przez amerykańskiego misjonarza i przyrodnika Francisa Masona w 1849 r. Przez długi czas traktowany był jako synonim P. merkusii, później uznany za odrębny gatunek[10], blisko spokrewniony z sosną Merkusa[8].
Epitet gatunkowy nazwy łacińskiej latteri pochodzi od nazwiska kapitana Lattera, odkrywcy, który pełniąc funkcję nadinspektora lasów regionu Tenasserim (obecnie Mjanma), miał według przypuszczeń Masona jako pierwszy Europejczyk zobaczyć tę sosnę w jej rodzimym siedlisku[11]. Obserwacje Lattera przyczyniły się do opisania gatunku. Wcześniejsza wiedza ograniczała się do ogólnych informacji o tym, że na brzegach rzeki Saluin rosną drzewa z rodziny sosnowatych.
Zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]W 1997 r. międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia R (Rare, rzadki)[12], zaś w 1998 kategorię LR/nt (Lower risk/near threatened – niższego ryzyka/bliski zagrożenia)[13]. W 2010 roku utrzymano tę klasyfikację w nowej kategoryzacji jako NT (Near Threatened, bliski zagrożenia)[5]. Trend zmian liczebności populacji jest malejący, głównie w wyniku trwającej eksploatacji drewna i żywicy oraz przekształcania siedlisk leśnych w grunty rolne. Działania te powodują fragmentację populacji[5].
W Wietnamie pozyskiwanie drewna i żywicy to główne zagrożenia dla populacji górskich, podczas gdy na niższych wysokościach podstawowym problemem jest pozyskiwanie gruntów na potrzeby rolnictwa. W 2004 roku oszacowano, że stan krajowych populacji wskazuje na wyższy stopień zagrożenia niż całego gatunku i przyznano mu w kraju status EN (gatunek zagrożony)[14]. Naturalnym populacjom w Laos także zagraża wycinka i żywicowanie. Podobnie sytuacja wygląda w Kambodży i Tajlandii, gdzie wiele stanowisk P. latteri zostało wyciętych jako źródło drewna lub uszkodzonych przez zbieranie żywicy, a grunty przeznaczane są pod uprawy. W 2004 roku w Kambodży uznano gatunek za priorytetowo wymagający działań ochronnych[15].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Pinus latteri stanowi źródło drewna na potrzeby ogólnobudowlane, do budowy mostów i wyrobu instrumentów. Stanowi źródło żywicy. Z jej kory można pozyskiwać taninę, a z liści terpentynę[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Pinales : Pinaceae, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ F. Mason. „J. Asiat. Soc. Bengal.”. 18(1), s. 74, 1849.
- ↑ a b c d e P. Thomas , Pinus latteri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2013-10-15] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Pinus latteri. „Flora of China”, 1999. Wu i Raven (red.). [dostęp 2012-01-08].
- ↑ a b c d David J. de Laubenfels. Coniferales. „Flora Malesiana”. Series I, Vol. 10, s. 337–453, 1988. Dordrecht: Kluwer Academic.
- ↑ a b c Christopher J. Earle: Pinus latteri. [w:] The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-01-09]. (ang.).
- ↑ Christopher J. Earle: Pinus. [w:] The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-10-27]. (ang.).
- ↑ Aljos Farjon: World Checklist and Bibliography of Conifers. Richmond: Royal Botanical Gardens at Kew, 1998. ISBN 1-900347-54-7.
- ↑ F. Mason. „J. Asiat. Soc. Bengal.”. 18(1), s. 73, 1849.
- ↑ K. S. Walter, H. J. Gillett: 1997 IUCN red list of threatened plants. Cambridge: IUCN, World Conservation Union, 1998, s. 25. [dostęp 2014-07-19]. (ang.).
- ↑ Conifer Specialist Group: Pinus latteri. W: The World List of Threatened Trees. 1998, s. 425. DOI: 10.5962/bhl.title.45408. (ang.).
- ↑ T.H. Nguyen, K.L. Phan, P.I. Thomas, A. Farjon, i in.: Vietnam Conifers: Conservation Status Review 2004. Hanoi: Fauna & Flora International, 2004.
- ↑ Cambodian Tree Seed Project: Cambodian Tree Species. Monograph 15 (Pinus merkusii). Phnom Penh: Cambodian Tree Seed Project, 2004.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- F. Mason. The Pine tree of the Tenasserim Provinces. „Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 18(1), s. 73–75, 1849. [dostęp 2012-01-10].
- Christopher J. Earle: Pinus latteri. [w:] The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-01-09]. (ang.).
- Pinus latteri. „Flora of China”. Vol. 4, 1999. Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Hong Deyuan (red.). Beijing: Science Press; St. Louis: Missouri Botanical Garden. [dostęp 2012-01-09]. (ang.).
- EoL: 990861
- Flora of China: 200005342
- Flora of North America: 200005342
- GBIF: 5285128
- identyfikator iNaturalist: 135784
- IPNI: 263053-1
- NCBI: 1044907
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2561653
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:263053-1
- identyfikator Tropicos: 24901376
- CoL: 77KTQ