Jan Dymitr Solikowski
![]() | ||
| ||
Data i miejsce urodzenia | ||
---|---|---|
Data i miejsce śmierci | ||
Arcybiskup lwowski | ||
Okres sprawowania |
1583–1603 | |
Wyznanie | ||
Kościół | ||
Prezbiterat |
1562 | |
Nominacja biskupia |
1583 | |
Sakra biskupia |
12 czerwca 1583 |
Data konsekracji |
12 czerwca 1583 | ||||
---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||
|
Jan Dymitr Solikowski herbu Bończa, inne formy nazwiska: Solicovius, Sulicovius, krypt.: J. S. S. K. (ur. 1539 w Sieradzu, zm. 27 czerwca 1603 we Lwowie) – arcybiskup lwowski w latach 1583–1603, sekretarz królewski, legat papieża Klemensa VIII, sekretarz Stefana Batorego[1], dyplomata, pisarz polityczny i poeta, publicysta, polemista religijny, kanonik włocławski, sandomierski i łęczycki.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodzony najprawdopodobniej w roku 1539 w Sieradzu, w rodzinie protestanckiej[2]. Był synem dziedzicznego burmistrza sieradzkiego Jana Solikowskiego i Zuzanny Fischer. W latach 1556–1559 studiował na Akademii Krakowskiej, później przez rok (od 18 lipca 1559 do kwietnia 1560) w Wittenberdze u Filipa Melanchtona. Po powrocie do Polski przebywał na dworze Jana Krzysztoporskiego. W roku 1560 (lub 1562) zatrudniony w kancelarii prymasa Jakuba Uchańskiego. Rok później (1561) otrzymał bakalauerat, a w roku 1562 magisterium nauk wyzwolonych i filozofii. W 1562 przyjął święcenia kapłańskie. W 1564 mianowany sekretarzem królewskim Zygmunta II Augusta. Pod kierunkiem kanclerza wielkiego koronnego Walentego Dembińskiego wziął udział w wielu misjach i poselstwach dyplomatycznych. Wraz z biskupem koadiutorem warmińskim Marcinem Kromerem reprezentował interesy Rzeczypospolitej w czasie zawierania pokoju w Szczecinie w 1570. W epoce walki o Dominium Maris Baltici, był jednym z najwybitniejszych swego czasu znawców spraw morskich.
28 marca 1583 mianowany arcybiskupem lwowskim. Członek konfederacji rzeszowskiej 1587 roku[3]. W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym[4]. Konsekrował kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Jazłowcu[5]. W 1593 zwołał do Lwowa synod archidiecezjalny, który zajął się wprowadzaniem postanowień Soboru Trydenckiego. Brał udział w przygotowaniu zawarcia unii brzeskiej. Przewodniczył obradom synodu w Brześciu Litewskim, na którym formalnie przeprowadzono unię z Kościołem prawosławnym. Zyskał bardzo przychylną opinię współczesnych: był to mąż kochany od królów, czczony od współziomków, wielbiony od uczonych, od młodych lat aż do starości pracą dla religii i ojczyzny zajęty.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Ważniejsze dzieła
[edytuj | edytuj kod]- Poemata, Kraków 1562
- Hamaxa sive religionis et reipublicae currus, powst. 1562 (z okazji ingresu J. Uchańskiego na arcybiskupstwo gnieźnieńskie), wyd. Kraków 1564, drukarnia Łazarz Andrysowic
- Querimonia calamitosi ducatus Lituaniae, brak miejsca wydania (1564?)
- Apocalipsis, powst. 1564, wyd. około 1580 bezimiennie, prawdopodobnie pt. Facies perturbatae et afflictae Reipublicae; wyd. następne: (mylnie pod nazwiskiem S. Orzechowskiego) pt. Apocalipsis lub Idea Apocaliptica; Kraków 1626; Lwów 1630; Kraków 1660; Warszawa 1696; przedr. J. Daneykowicz Ostrowski Swada polska i łacińska, t. 2: Suada Latina, Lublin 1747; Warszawa 1763; przekł. polski: Z. A. Włyński pt. Sen na jawie albo widowisko, Kraków 1767; wyd. następne: Warszawa 1779; brak miejsca roku wydania; w: Dzieła w niektórych przedmiotach pisane S. Orzechowskiego. Tłumaczenie z łacińskiego na język ojczysty przez Z. A. Nałęcz-Włyńskiego, t. 2, Wrocław 1826; Warta 1882, nr 418 nn.; wiadomości o rękopisach: zob. Estreicher XXIX, 27.; przeróbka polska wierszem: Piotr Grzegorzkowic Wizerunek utrapionej Rzeczypospolitej i Naprawa, Dobromil 1612; wyd. następne: Dobromil 1613; Dobromil 1616; pt. Obraz utrapionej Rzeczypospolitej, Kraków 1628 (edycja wątpliwa); pt. Utrapionej Rzeczypospolitej wizerunek, brak miejsca wydania 1629; przeróbka łacińska: pt. Monitor somnians seu somnium praesentem Reipublicae Polonae statum rferens, brak miejsca wydania 1770 (zob. Mons Reipublicae Polonae – dzieło zainspirowane utworem)
- Prussia Regi optimo maximo patri Patriae foelicitatem, brak miejsca wydania 1566; wyd. następne: Ryga 1599, Kraków 1602
- Verus Martini Lutheri triumphus, powst. około 1568, wyd. Kraków 1604, drukarnia A. Piotrkowczyk
- Colloquium cum Krowicki 1569 (niewydano), rękopis: Biblioteka Jagiellońska nr 1140
- Lukrecja rzymska i chrześcijańska, brak miejsca wydania (ok. 1570); fragmenty przedr.: M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 8, Kraków 1851, s. 119; całość wyd. krytycznie J. Krzyżanowski, Warszawa 1936, Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich XVI-XVIII w., seria 2, zeszyt 4; fragmenty przedr.: W. Tomkiewicz „Pisarze polskiego Odrodzenia o sztuce”, Wrocław 1955, Teksty Źródłowe do Dziejów Teorii Sztuki, t. 4, s. 217; unikat: Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, sygn: 3, 17, 28, 37.
- Mowa na zjazd warszawski 1573, streszczenie w jęz. łacińskim podał Ś. Orzelski Interregni Poloniae libri VIII; streszczenie w jęz. polskim podał J. U. Niemcewicz Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze, t. 1, Warszawa 1822, s. 116 nn.; także wyd. 2 Lipsk 1838; całość wyd. z rękopisu w jęz. polskim: M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 9, Kraków 1857, s. 434
- Rozmowa kruszwicka de nobilissimo septentrionis regno tempore interregni post mortem Sigismundi Augusti regis X Februarii (1573) w Kruszwicy, wyd. J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906
- In funere Sigismundi Augusti... oratio, Kraków 1574, drukarnia M. Szarffenberger; przedr. przy: M. Kromer Polonia sive de origine et rebus gestis Polonorum libri XXX, Kolonia 1589, s. 701–720; M. Junius Orationes ex historicis, partes III, Argentorati 1598; H. Kirchner Superioris aevi, imperatorum, regum, electorum, ducum... curricula..., Marpurgi (1619), s. 160–211
- Urania sive coelestis electio, Kraków 1574, drukarnia M. Szarffenberger
- Rozsądek o warszawskich sprawach na elekcyjej przeszłej do koronacyjej należący, Kraków (ok. 1574), drukarnia M. Siebeneicher, przedr.: J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906 (Ś. Orzelski nazwał utwór ten Klinami i przypisał jego autorstwo mylnie S. Karnkowskiemu; J. Szujski uważał pismo to za broszurę Karnkowskiego i Solikowskiego; wyłączne autorstwo tego ostatniego stwierdził J. Czubek)
- Rozmowa Gąski z św. Bartłomiejem, powst. 1574, wyd.: J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906
- Komornik z burmistrzem, powst. 1574, wyd.: J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906 (utwór przypisywany przez M. Wiszniewskiego mylnie M. Stryjkowskiemu)
- Probi et Galliae ac Poloniae amantis viri ad Gallos et Sarmatas oratio. Accesit... vaticinium de liliorum et aquilae septemtrionalis coniunctione, Bazylea 1575; przedr. przy: M. Kromer Polonia sive de origine et rebus gestis Polonorum libri XXX, Kolonia 1589, s. 726; J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906 (bez Vaticiunium); przekł. francuski: pt. Discours d’ un Polonais catholique sur la fuite de Henri III de Valois hors du Royaume de Pologne, Paryż 1574, drukarnia A. le Coq
- Mowa do papieża Sykstusa V z roku 1586, wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900
- Ad Livones... paterna et amica paraenesis, Zamość 1600, drukarnia Akademicka; przekł. polski zapewne J. D. Solikowskiego pt. Do obywatelów Inflantckich... ojcowskie i życzliwe napomnienie, Lwów 1600, drukarnia P. Żelazo
- Christianorum fastorum disticha, Kraków 1602, drukarnia J. Siebeneicher
- Adiunctum Testamentii... cum paraphrasi Mathiae Sisinii, Kraków 1603, drukarnia J. Siebeneicher; wyd. następne: przy Commentarius brevis...; wyd. S. Krzysztanowic Polonia seu brevis descriptio statuum Regni Poloniae... Cui... adjuncta testamentorum duorum magnorum in Polonia virorum unum Archiepiscopi Leopoliensis, Moguncja 1606
- Commentarius brevis rerum polonicarum a morte Sigismundi Augusti..., Gdańsk 1647, drukarnia J. Förster; przedr. C. T. L. Sorniz Scriptores rerum polonicarum..., t. 1, Amsterdam 1698; przekł. polski: W. Syrokomla „Krótki pamiętnik rzeczy polskich od zgonu Zygmunta Augusta... do roku 1590”, Petersburg 1854, Dziejopisowie Krajowi nr 3
Według J. Czubka w latach 1572–1575 Solikowski ogłosił około 19 pism politycznych; autorstwo niektórych z nich nie jest całkowicie pewne. Część wymieniono powyżej: zobacz poz.: 10, 13-16; inne wydania: J. Czubek Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia, Kraków 1906. Niektóre pisma wyd. W. S. Broel-Plater Zbiór pamiętników od dziejów polskich, t. 2, Warszawa 1858. S. Starowolski znał rękopisy obecnie już nieistniejące. Niektóre wiersze były drukowane przy dziełach: J. Mączyńskiego, S. Orzechowskiego, A. Trzecieskiego i innych.
Listy i materiały
[edytuj | edytuj kod]- Do M. Kromera, dat. 27 listopada 1577, rękopis: Biblioteka Czartoryskich nr 1617
- Do P. Kostki, dat. w Wilnie 10 czerwca 1579, ogł. T. Glemma „Piotr Kostka. Lata młodzieńcze i działalność polityczna. 1532-1595”, Toruń 1959, Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu, t. 61 (1956), zeszyt 2
- Listy z lat 1581–1584 do i od A. Bolognettiego, do I. A. Caligariego, wyd. E. Kuntze, C. Nanke Monumenta Poloniae Vaticana, t. 5 (1932/1933); E. Kuntze Monumenta Poloniae Vaticana, t. 7 (1939/1948-1950)
- Do M. Kromera, dat. w Rydze 1 kwietnia 1582, rękopis: Biblioteka Czartoryskich nr 403; wiadomość podaje: H. Barycz „Dwie syntezy dziejów narodowych przed sądem potomności”, Pamiętnik Literacki, rocznik 43 (1952), s. 231–232
- Do papieża, nuncjusza (Possewina?) i Sekretariatu Stanu z lat 1582–1590; rękopisy: Archiwum Watykańskie (wiadomość podaje: P. Savio „De actis Nuntiaturae Poloniae quae partem Archivi Secretariatus Status constituunt”, Watykan 1947, Studia Teologiczne XIII, s. 105–106, 120.)
- Do J. Zamoyskiego, dat. we Lwowie 15 kwietnia 1585, wyd. K. Lepszy, Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 4, Kraków 1948
- Listy w rękopisach: Biblioteka Krasińskich nr 205 (zniszczone); Biblioteka Jagiellońska, nr: 37, 41, 56
- Od S. Hozjusza, dat. 15 lipca 1570, rękopis: Biblioteka Gimnazjum Brunsbergensis nr 77 (epistolae variae S. Hosii); odpis w zbiorach Zakładu Dokumentacji I. H. PAN; wiadomość podaje: H. Barycz „Dokumenty i fakty z dziejów reformacji. II. Nowe szczegóły do działalności J. Mączyńskiego”, Reformacja w Polsce 1953/1955 (wyd. 1956), s. 223, przypis 11.
- Od S. Reszki z czerwca (?) 1592, wyd. w: S. Reszka Epistolarum liber unus, Neapol 1594
- Od S. Karnkowskiego, dat. w Łowiczu 8 listopada 1599, wyd.: W. A. Maciejowski Piśmiennictwo polskie, t. 3 dod., Warszawa 1852, s. 220–221
- Dokumenty różne (m.in. pokwitowania pieniężne – 1 w podobiźnie; 2 z podobizną podpisu) i pisma urzędowe z lat 1567–1986; wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900
- Dokument ustanowienia bractwa Św. Anny przy kościele klasztornym augustianów w Pilźnie z roku 1586 lub 1596, rękopis: Ossolineum, dokument nr 362
- Przywilej dla lwowskiego bractwa malarzy katolickich, dat. we Lwowie 21 stycznia 1596, ogł. T. Mańkowski „Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku”, Lwów 1936, Biblioteka Lwowska XXXVI; przekł. polski: J. Piotrowski „Przywileje z XVI w. dla bractwa i cechu malarzy katolickich we Lwowie”, Lamus (Lwów) 1910, zeszyt 2, s. 261–263 – Potwierdzenie Zygmunta III, dat. w Warszawie 10 stycznia 1597, ogł. T. Mańkowski „Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku”, Lwów 1936, Biblioteka Lwowska XXXVI, s. 97–98; przekł. polski: J. Piotrowski „Przywileje z XVI w. dla bractwa i cechu malarzy katolickich we Lwowie”, Lamus (Lwów) 1910, zeszyt 2, s. 266
- Przywilej dla lwowskiego bractwa malarzy katolickich, dat. we Lwowie 10 lipca 1596, ogł. E. Rastawiecki Słownik malarzów polskich, t. 2, Warszawa 1851, s. 297–302; przedr. T. Mańkowski „Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku”, Lwów 1936, Biblioteka Lwowska XXXVI, s. 94–97; przekł. polski: J. Piotrowski „Przywileje z XVI w. dla bractwa i cechu malarzy katolickich we Lwowie”, Lamus (Lwów) 1910, zeszyt 2, s. 263–265 – Potwierdzenie Zygmunta III, dat. w Warszawie 20 marca 1597, ogł. T. Mańkowski „Lwowski cech malarzy w XVI i XVII wieku”, Lwów 1936, Biblioteka Lwowska XXXVI, s. 103–104; przekł. polski: J. Piotrowski „Przywileje z XVI w. dla bractwa i cechu malarzy katolickich we Lwowie”, Lamus (Lwów) 1910, zeszyt 2, s. 269; (zob. także: Adiunctum Testamentii... cum paraphrasi Mathiae Sisinii, Kraków 1603)
Wiadomości o innych listach i materiałach podaje W. Nehring O historykach polskich szesnastego wieku Cz. III. O życiu i pismach J. D. Solikowskiego, Poznań 1860. Podobiznę autografu podał: J. Krzyżanowski Historia literatury polskiej, Warszawa 1939, s. 120.
Utwory o autorstwie niepewnym
[edytuj | edytuj kod]- Ziemianin albo rozmowa ojca z synem o sprawie Polski, Kraków 1565 (drukarnia Łazarz Andrysowic, wyd. bezimienne); wyd. następne: wyd. Ż. Pauli, Kraków 1859 (mylnie jako utwór S. Orzechowskiego, wraz z jego Policją Królestwa Polskiego); wyd. krytyczne H. Gaertner pt. „Pseudo-Orzechowskiego Ziemianin”, Lublin 1922, Biblioteka Uniwersytetu Lubelskiego Wydział Humanistyczny nr 3 (według H. Gaertnera autorem jest najprawdopodobniej J. D. Solikowski; przeczy temu A. Brückner)
- Mowa łacińska, wygłoszona przez posłów ferarskich na sejmie elekcyjnym, zalecająca do tronu polskiego księcia Alfonsa II (powst. około 1575); ogł. Ś. Orzelski Interregni Poloniae libri VIII; przedr. W. Nehring O historykach polskich szesnastego wieku Cz. III. O życiu i pismach J. D. Solikowskiego, dod., Poznań 1860 (według J. Czubka nie jest ona utworem Solikowskiego)
- Votum szlachcica polskiego... o założeniu skarbu Rzeczypospolitej i o obronie krajów ruskich... napisane... roku 1589, Kraków 1596; przedr.: K. J. Turowski, Kraków 1859, Biblioteka Polska, zeszyt 11-13; J. Górski, E. Lipiński „Merkantylistyczna myśl ekonomiczna w Polsce XVI i XVII wieku. Wybór pism”, Warszawa 1958, Historia Polskiej Myśli Społeczno-Ekonomicznej, s. 85–109 (broszura podpisana krypt. J. S. S. K. jest najprawdopodobniej utworem J. D. Solikowskiego; jej autorstwo przypisywano bezpodstawnie S. F. Klonowicowi lub Janowi Sienińskiemu, kasztelanowi sandomierskiemu).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Leszek Kieniewicz, Sekretariat Stefana Batorego. Zbiorowość i kariery sekretarzy królewskich, w: Studia staropolskie, t. IV, Warszawa 1986, s. 66.
- ↑ Piotr Nitecki: Biskupi Kościoła w Polsce. Warszawa: Osrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, 1992, s. 192. ISBN 83-7012-050-4.
- ↑ Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. 76.
- ↑ Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 237.
- ↑ Sadok Barącz, Pamiątki jazłowieckie, Lwów, 1862, s. 50. [dostęp 2017-02-28].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 270–275
- Simone Starovolscio: Monumenta Sarmatarum. Cracoviae, 1655, s. 276–277. (łac.)
- Jan Dymitr Solikowski [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2018-08-02] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Dzieła Jana Dymitra Solikowskiego w bibliotece Polona
- Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej
- Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Wittenberdze
- Biskupi lwowscy (Kościół łaciński)
- Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej
- Dyplomaci I Rzeczypospolitej
- Kanonicy łęczyckiej kapituły kolegiackiej
- Kanonicy sandomierskiej kapituły kolegiackiej
- Kanonicy włocławskiej kapituły katedralnej
- Konfederaci rzeszowscy (1587)
- Ludzie urodzeni w Sieradzu
- Ludzie związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita)
- Pisarze związani z Krakowem
- Pisarze związani z Sieradzem
- Pisarze związani ze Lwowem
- Pochowani w bazylice archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie
- Polscy działacze kontrreformacji
- Polscy poeci nowołacińscy XVI wieku
- Polscy pisarze nowołacińscy XVI wieku
- Polscy pisarze polityczni XVI wieku
- Polscy poeci XVI wieku
- Sekretarze Zygmunta II Augusta
- Sekretarze Stefana Batorego
- Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej
- Senatorowie za panowania Stefana Batorego
- Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy
- Solikowscy herbu Bończa
- Sygnatariusze traktatu bytomsko-będzińskiego 1589
- Urodzeni w 1539
- Zmarli w 1603