Aleksander Koniecpolski (zm. 1609)
![]() Pobóg | |
Data śmierci | |
---|---|
Ojciec | |
Matka |
Elżbieta Ligęza |
Żona |
Anna Sroczycka |
Dzieci |
Stanisław, Przedbór, Remigian, Krzysztof, Jan, Aleksandra, Eufrozyna, Leonarda, Barbara |
Aleksander Koniecpolski herbu Pobóg (zm. 1609) – starosta wieluński od 1584, starosta żarnowiecki w 1592[1], kasztelan sieradzki od 1597, starosta brzeźnicki od 1603, kasztelan biecki od 16 marca 1603, wojewoda podolski od 1603[2], wojewoda sieradzki od 1605[2], rotmistrz królewski.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Syn magnata Stanisława Przedbóra Koniecpolskiego i Elżbiety Ligęzianki, siostrzenicy hetmana Jana Tarnowskiego.
Wychowany na dworze wojewody kijowskiego, księcia Konstantego Ostrogskiego. W 1579 roku wziął udział w kampanii połockiej Stefana Batorego ze stukonną rotą husarską zaciągniętą na własny koszt. Walczył w pułku Krzysztofa Niszczyckiego w rejonie Szkłowa na granicy moskiewsko-litewskiej. W 1580 roku na wyprawie wielkołuckiej walczył pod komendą Jana Zamoyskiego. Odznaczył się w oblężeniu Pskowa podczas kolejnej kampanii na przełomie 1581/1582. Za wojenne zasługi otrzymał od króla roczną pensję z dochodów starostwa wieluńskiego, a w roku 1584 został starostą wieluńskim. Po wojnie moskiewskiej do roku 1586 służył jako rotmistrz w wojsku kwarcianym na Ukrainie. W czasie elekcji 1587 roku głosował najpierw na Piasta[3], potem na Zygmunta Wazę[4]. Poseł na sejm koronacyjny 1587/1588 roku z ziemi wieluńskiej[5].
Podczas walki o tron polski między Zygmuntem Wazą, a Maksymilianem Habsburgiem bronił oblężonego przez wojska austriackie Krakowa. 14 stycznia 1588 roku wziął udział w bitwie pod Byczyną. W 1589 roku był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnym[6]. Poseł na sejm pacyfikacyjny 1589 roku z województwa sieradzkiego[7]. W 1597 roku wszedł w skład Senatu jako kasztelan sieradzki. W 1600 roku był posłem na sejm[8]. W 1601 roku wziął udział w wyprawie do Inflant opanowanych niemal w całości przez Szwedów. Jego rotę husarską włączono do pułku królewskiego Stefana Potockiego, wówczas starosty felińskiego.
W pierwszym okresie kariery politycznej Aleksander Koniecpolski był gorącym zwolennikiem Jana Zamoyskiego. Stopniowo, zapewne zrażony postępowaniem opozycji antykrólewskiej, a także skuszony możliwościami zdobycia nowych nadań, przechodził do obozu królewskiego. 22 lutego 1603 roku otrzymał nadanie starostwa brzeźnickiego. 16 marca 1603 roku został kasztelanem bieckim, a pod koniec tegoż roku awansował na wojewodę podolskiego. W 1605 roku otrzymał nominację na urząd wojewody sieradzkiego[2]. Po sejmie warszawskim z 1606 roku na którym wybuchł bunt przeciw królowi uczestniczył w sejmikach i zgromadzeniach szlachty województwa sieradzkiego i ziemi wieluńskiej, usiłując zapobiec udziałowi szlachty w zjeździe rokoszowym. W kwietniu 1606 roku uczestniczył w zjeździe w Stężycy[9].
- Osobny artykuł:
Pojawił się na zjeździe rokoszan w Sandomierzu w lipcu 1606 z którego ledwie uszedł z życiem. Dalej starał się odciągnąć szlachtę od buntu i dzięki tej postawie na sejmie w 1607 mógł wyrobić starostwo wieluńskie swojemu synowi Stanisławowi Koniecpolskiemu. Wywołało to zrozumiałe oburzenie szlachty, gdyż Stanisław miał wówczas około 15 lat. W bitwie pod Guzowem 6 lipca 1607 roku czuwał ze swoją rotą nad bezpieczeństwem króla[10]. Gorąco popierał interwencję polską w Moskwie podczas Wielkiej Smuty.
Około 1590 roku ożenił się z Anną, córką wojewody kamienieckiego Stanisława Sroczyckiego. Ojciec dziewięciorga dzieci – synowie: Stanisław, Przedbór, Remigian, Krzysztof (wojewoda bełski i chorąży wielki koronny) i Jan (wojewoda sieradzki) oraz córki: Aleksandra, Eufrozyna, Leonarda i Barbara.
Zmarł w 1609 roku w Ruścu dożywszy ok. 50 lat.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ W tym roku uzyskał dożywocie na starostwo żarnowieckie, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 100.
- ↑ a b c Henryk Kotarski: Aleksander Koniecpolski herbu Pobóg. W: Internetowy Polski Słownik Biograficzny.
- ↑ Tak nazywano bliżej nieokreślonego kandydata krajowego.
- ↑ Anna Pieńkowska, Zjazdy i sejmy z okresu bezkrólewia po śmierci Stefana Batorego, Pułtusk 2010, s. 365.
- ↑ Posłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 301.
- ↑ Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 239.
- ↑ Posłowie ziemscy koronni 1493-1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 312.
- ↑ Andrzej Radman, Marek Ferenc, Rejestr senatorów i posłów na sejmie walnym warszawskim 9 lutego – 21 marca 1600 r., w: Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. MCCLXVII – 2004, Prace Historyczne, z. 131, s. 96–97.
- ↑ Stanisław Płaza, Rokosz Zebrzydowskiego, Kraków 1989, s. 4.
- ↑ W czasie bitwy Guzowskiej jeden z rokoszan z szyderczym okrzykiem „A gdzie ów Szwed” dotarł do namiotu królewskiego, gdzie został rozsiekany szablami przez żołnierzy Aleksandra Koniecpolskiego; patrz L. Podhorodecki, Stanisław Koniecpolski 1592-1646, Warszawa 1978, s. 27.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Kotarski: Aleksander Koniecpolski herbu Pobóg. W: Internetowy Polski Słownik Biograficzny. [dostęp 2021-01-01].
- Elektorzy Zygmunta III Wazy
- Koniecpolscy herbu Pobóg
- Kasztelanowie sieradzcy
- Posłowie na sejm koronacyjny 1587/1588
- Posłowie na sejm pacyfikacyjny 1589
- Posłowie na sejm zwyczajny 1591
- Posłowie na sejm zwyczajny 1600
- Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat wieluński)
- Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia wieluńska)
- Rotmistrzowie królewscy
- Rotmistrzowie wojska kwarcianego
- Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej
- Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy
- Starostowie żarnowieccy
- Starostowie wieluńscy
- Sygnatariusze traktatu bytomsko-będzińskiego 1589
- Uczestnicy walk z rokoszem Zebrzydowskiego
- Uczestnicy wojny domowej w Rzeczypospolitej 1587–1588 (strona Zygmunta III Wazy)
- Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1577–1582 (strona polska)
- Uczestnicy wojny polsko-szwedzkiej 1600–1611 (strona polska)
- Uczestnicy zjazdu w Stężycy 1606
- Urodzeni w XVI wieku
- Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej
- Wojewodowie podolscy
- Wojewodowie sieradzcy (I Rzeczpospolita)
- Zmarli w 1609