Alois Jirásek
![]() Portret Jiráska autorstwa Jana Vilímka | |
Data i miejsce urodzenia |
23 sierpnia 1851 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
12 marca 1930 |
Narodowość |
czeska |
Alma Mater | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka | |
Ważne dzieła | |
Stare podania czeskie (Staré pověsti české) | |
![]() |
Alois Jirásek (ur. 23 sierpnia 1851 w Hronovie, zm. 12 marca 1930 w Pradze) – czeski pisarz i dramaturg, przedstawiciel realizmu, autor powieści historycznych.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Alois Jirásek urodził się we wschodnioczeskim Hronovie koło Náchodu. Pochodził z chłopskiej rodziny. Jego ojcem był Josef Jirásek (1822–1901), z zawodu piekarz, matką zaś Vincencie Jirásková z domu Prouzová (1821–1887). Był czwartym z rodzeństwa, po nim urodziło się jeszcze pięcioro dzieci. Uczęszczał do niemieckiego benedyktyńskiego gimnazjum w Broumovie (1863–1867), potem do czeskiego gimnazjum w Hradcu Králové (1867–1871), a następnie ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Karola. Przez czternaście lat żył w Litomyšli, gdzie pracował jako nauczyciel geografii i historii w gimnazjum.
W roku 1888 przeniósł się do Pragi, gdzie mieszkał na obecnym Placu Jiráska. Kontynuował swoją pracę jako pedagog i literat. Odnowił kontakt z Mikolášem Alešem, z którym współdzielił podobne artystyczne poglądy, a także z pisarzami, należącymi do ruchu lumírowców (Josefem V. Sládkiem, Jaroslavem Vrchlickim i Josefem Thomayerem), nawiązał przyjaźń z Zikmundem Winterem, utrzymywał również kontakty z twórcami młodej generacji (Josefem S. Macharem, Jaroslavem Kvapilem i Zdeňkiem Nejedlým). Od roku 1909 był na emeryturze i zajmował się wyłącznie literaturą. Jeździł często do rodzinnego Hronova, ale również podróżował (w ramach studiów) do miejsc, które potem umieszczał w swoich dziełach.
W zgodzie z charakterem całokształtu swojej twórczości jako jeden z pierwszych podpisał w maju 1917 roku Manifest Pisarzy Czeskich, obwieszczenie wspierające polityczne starania niepodległościowe narodu czeskiego. Z Isidorem Zahradníkiem (późniejszym ministrem kolejnictwa) uczestniczył w odczycie deklaracji niepodległości Czechosłowacji pod pomnikiem św. Wacława 28 października 1918, a w sobotę 21 grudnia 1918 witał przemówieniem prezydenta Masaryka na dworcu Wilsona w Pradze – był to triumfalny powrót polityka do ojczyzny.
W nowo powstałej Czechosłowacji był posłem Rewolucyjnego Zgromadzenia Narodowego. W wyborach parlamentarnych w roku 1920 uzyskał fotel senatorski w Zgromadzeniu Narodowym. Senatorem był do roku 1925. W parlamencie reprezentował Czechosłowacką Narodową Demokrację[1][2]. Zajmował się polityką aż do choroby, która uniemożliwiła mu także dalsze pisanie. W latach 1918, 1919, 1921 i 1930 był nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury[3].
Otrzymał tytuły doktora honoris causa uniwersytetu praskiego i honorowego obywatela Pragi[4].
Zmarł w Pradze 12 marca 1930 roku. Został pochowany w rodzinnym Hronovie.
Dom rodzinny A. Jiráska, pochodzący z końca XVIII w., istnieje w Hronovie do dziś. Drewniana, zrębowa budowla została w 1925 r. kupiona przez miasto. Obecnie funkcjonuje w nim ekspozycja poświęcona życiu i twórczości pisarza, będąca oddziałem Muzeum Náchodska[5].
Proza
[edytuj | edytuj kod]- Najstarsze dzieje
- Staré pověsti české (wyd. pol. Stare podania czeskie, Wydawnictwo "Śląsk" Katowice, 1989, ISBN 83-216-0754-3)
- Husytyzm
- Trylogia husycka
- Mezi proudy
- Proti všem[6]
- Bratrstvo (przekład pol. Bractwo)
- Husitský král
- Po bitwie pod Biała Górą
- Temno
- Psohlavci (przekład pol. Psiogłowcy)[7]
- Skály, Skaláci
- Odrodzenie narodowe
- F. L. Věk
- U nás
- Filosofská historie (wyd. pol. Historia filozofów z 1927, przekład: Stanisław Alberti)[8]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Nepokojová, Markéta – Politické strany v průběhu let 1918 – 1938, tj. v období První republiky.
- ↑ Příklad dobového zápisu schůze senátu, kde se mluví o senátorovi Aloisi Jiráskovi. senat.cz. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-05-09)]..
- ↑ Josef B. Michl, Laureatus Laureata, ARCA JiMfa, Třebíč, 1995, s. 372–382.
- ↑ Ś. p. Alois Jirásek. „Kurier Warszawski”. Nr 71, s. 15, 13 marca 1930.
- ↑ Wg strony Muzeum
- ↑ Alois Jirásek , Proti všem : list z české epopeje, vyd. 1946 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-14] .
- ↑ Alois Jirásek , Psohlavci : historický obraz, vyd. 1949 [online], polona.pl [dostęp 2020-10-14] .
- ↑ Historja filozofów. worldcat.org. [dostęp 2015-01-22]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Vladimír Forst et al: Lexikon české literatury: osobnosti, díla, instituce. 2/I. H–J. Praga: Academia, 1993. 589 s. ISBN 80-200-0468-8 (cz.).
- Arne Novák: Zvony domova a Myšlenky a spisovatelé. Praha: Novina, 1940. – kapitola Jiráskovo „Temno”, s. 109–132 (cz.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Publikacje Aloisa Jiráska w serwisie Polona.pl
- ISNI: 0000000110528480
- VIAF: 34469656
- LCCN: n81013308
- GND: 118557548
- NDL: 01235777
- LIBRIS: 1zcfgmhk0h7b5jd
- BnF: 120236247
- SUDOC: 028391446
- NLA: 35668372
- NKC: jk01051816
- NTA: 070590176
- BIBSYS: 90605876
- CiNii: DA08929506
- Open Library: OL4533652A, OL777389A
- PLWABN: 9810689473105606
- NUKAT: n97030959
- J9U: 987007263582105171
- LNB: 000169448
- NSK: 000035173
- CONOR: 10133603
- BNC: 000457178
- KRNLK: KAC201110440
- LIH: LNB:HIk;=BS
- RISM: people/41007659