Bartolomé de Las Casas
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
1484 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
31 lipca 1566 |
Miejsce pochówku |
Bazylika Matki Bożej Królewski Atocha - Madryt - Hiszpania |
Biskup Chiapas | |
Okres sprawowania |
1543–1550 |
Wyznanie | |
Kościół | |
Inkardynacja | |
Prezbiterat |
1510 |
Sakra biskupia |
30 marca 1544 |
Bartolomé de Las Casas (Bartomeu Casaus, ur. 1484[1] w Sewilli, zm. 31 lipca 1566 koło Madrytu) – hiszpański duchowny katolicki, dominikanin, prawnik, kronikarz i obrońca Indian.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Ukończył prawo na uniwersytecie w Salamance. Jego ojciec, Francisco Casaus lub Casas, towarzyszył Kolumbowi w jego drugiej wyprawie do Ameryki w 1493. Bartolomé w 1502 wziął udział w wyprawie na Hispaniolę (Haiti), którą dowodził Nicolas de Ovando[2]. W latach 1502–1513 uczestniczył w brutalnym podboju i kolonizacji Antyli, za co otrzymał ziemię i niewolników indiańskich w ramach systemu niewolniczego encomienda. W 1510 został wyświęcony na kapłana diecezjalnego.
Po ponad 10 latach od przybycia na Antyle doświadczył dramatycznej przemiany wewnętrznej i zaczął zwalczać system encomiendy. Od 1514 bezwzględnie krytykował politykę kolonialną. W 1516 r. został oficjalnie wyznaczony przez kardynała Francisca de Cisneros na funkcję rzecznika praw Indian. W 1522 wstąpił do zakonu dominikanów. Przebywał na Kubie, w Peru, Nikaragui, Wenezueli i w Meksyku; w latach 1543–1547 był biskupem Chiapas. Od 1547 przebywał w Hiszpanii.
Był rzecznikiem pokojowej chrystianizacji i obrońcą Indian. Bronił ich przed kontyngentami złota, morderstwami i pracą niewolniczą. Podejmował próby poprawy ich ciężkiej sytuacji przez organizowanie samodzielnych kolonii indiańskich w dzisiejszej Wenezueli. Wielokrotnie jeździł w obronie Indian do Hiszpanii. Mimo wielu przeciwników był inspiratorem wydania przez króla Hiszpanii Karola I (cesarza Karola V) „Nowych Praw” (Leyes Nuevas, promulgowanych w r. 1542), które zakazywały brania w niewolę i zmuszania Indian do pracy na plantacjach.
Działalność Las Casasa spotykała się z polemiką ze strony mu ówczesnych oraz nowożytnych historyków. W 1550 miała miejsce dyskusja pomiędzy Las Casasem i Juanem Ginés de Sepúlvedą o użyciu siły wobec Indian[3]. Podczas gdy Sepúlveda postulował, iż Hiszpanie mają prawo do podboju ziem rdzennych plemion ze względu na ich niski poziom cywilizacyjny oraz barbarzyńskie praktyki, które były przeszkodą w ewangelizacji. Z tego względu Hiszpanie powinni sprawować pewną kontrolę nad procesem ucywilizowania Indian. Bartolomé de Las Casas był przeciwny stosowaniu jakiejkolwiek przemocy w procesie ewangelizacyjnym oraz przy próbach zapewnienia porządku i zagwarantowania bezpieczeństwa misjonarzom. Las Casas był przekonany, że każda wojna wypowiedziana Indianom była niesprawiedliwa. Uważał, że Indianie mogą dołączyć do grona chrześcijan wyłącznie dzięki pokojowym kontaktom z misjonarzami, a obecność uzbrojonych ludzi negatywnie wpływa na rdzennych mieszkańców. Takie podejście powodowało, że misjonarze musieli ratować się ucieczką albo ponosili śmierć z rąk Indian uzbrojonych w zatrute strzały[4]. Ojciec Bartolomé nie podlegał żadnej cenzurze, królowie i ministrowie wysłuchiwali go cierpliwie, nakazywali formować zespoły, mające analizować jego krytykę i propozycje. Korona zobowiązywała przeciwników Las Casasa i jego idei do milczenia[4].
Naleganie Las Casasa na władze w celu zapewnienia bezwzględnej ochrony praw dla Indian miały również swoje negatywne konsekwencje. Właściciele hiszpańscy przestali uważać za stosowne zatrudnianie tubylców jako nadmiernie protegowanych, zaczęli interesować się propozycjami Holendrów, Anglików, Portugalczyków i Francuzów, którzy oferowali tanich niewolników z Afryki, łapanych tam przez muzułmańskich Arabów[4]. Początkowo Las Casas uznał sprowadzanie osób czarnoskórych z Afryki za mniejsze zło, jego zdaniem byli bardziej odporni na ciężką pracę niż Indianie. Później tego żałował[5].
Bartolomé de Las Casas jest autorem dzieł z historii i etnografii Ameryki Południowej i Środkowej, m.in. Historia de las Indias (1561, wydana 1875-1876, tom 1-2), Apologética historia sumaria (1909). Jego najbardziej znanym dziełem jest Brevísima relación de la destrucción de las Indias (Krótki opis zniszczenia Indii [Wschodnich], Sevilla 1552), w której wstrząsająco opisuje nieprawdopodobne okrucieństwo i zbrodnie zdobywców Ameryki popełniane na Indianach. Wkrótce zostało przetłumaczone i wydane w wielu językach europejskich (polskie tłumaczenie Krystyny Niklewicz ukazało się w 1956 jako Krótka relacja o wyniszczeniu Indian, wznowione w 1988 przez wydawnictwo "W drodze")[2]. Na jego cześć nadano nazwę gwatemalskiemu miastu Fray Bartolomé de las Casas.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wiele źródeł podaje datę urodzenia 1474. Właściwa data (1484) została ustalona przez H.R. Parish i H.E. Weidmana w 1976 roku: Helen Rand Parish, Harold E. Weidman. The Correct Birthdate of Bartolomé de las Casas. „The Hispanic American Historical Review”. 56 (3), s. 385-403, 1976.
- ↑ a b Mirror of the Cruel and Horrible Spanish Tyranny Perpetrated in the Netherlands, by the Tyrant, the Duke of Alba, and Other Commanders of King Philip II
- ↑ Thomas E. Woods Jr: Jak Kościół Katolicki zbudował cywilizację zachodnią. Wydawnictwo AA, 2006. ISBN 83-89368-64-1.
- ↑ a b c Vittorio Messori: Czarne Karty Kościoła. Kraków: Księgarnia św. Jacka, 1998. Cytat: Podobnie jak wszyscy utopiści, Las Casas przegrał z rzeczywistością. Wśród wielu przywilejów rząd zlecił mu także dozór nad praktyczną ewangelizacją na terenach oddanych mu w opiekę, mającą opierać się jedynie na "dialogu" i wybaczeniu. We wszystkich jednak przypadkach kończyło się to ucieczką misjonarzy lub mordowaniem ich przez "dobrych dzikusów" uzbrojonych w straszliwe, zatrute strzały. Było to koszmarne fiasko, jak zresztą zawsze, kiedy próbuje się rzeczywistość realizować w marzeniach..
- ↑ Ks. prof. dr hab. Marian Banaszak: Historia Kościoła Katolickiego. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2009. Cytat: Opisywane przez niego w raportach i publikacjach, jak "Krótka relacja o wyniszczeniu Indian" i "Historia Indian", przykłady tych nadużyć stały się podstawą dla legenda negra, która jednostronnie w czarnych barwach przedstawia losy kolonii pod berłem hiszpańskim(...). Jako obrońca ludności indiańskiej uznał za mniejsze zło sprowadzanie niewolników Murzynów do Ameryki, według niego bardziej odpornych na ciężką pracę w kopalniach. Później tego żałował, widząc w jakim poniżeniu zostają ci czarni niewolnicy.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Krótki fragment książki. uni-mainz.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-12-22)]. (hiszp.)
- Obszerny życiorys (ang.)
- Inny życiorys (ang.)
- Bartolomé de las Casas. learner.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-08-09)]. (ang.)
- Wybrane faksymilia z opisem. learner.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-12-26)]. (ang.)
- Bartolomé de las Casas (ang.)
- ISNI: 0000000121309056
- VIAF: 46758461
- LCCN: n80010286
- GND: 118726625
- LIBRIS: xv8bb4rg479ct4b
- BnF: 11895414j
- SUDOC: 026770385
- SBN: CFIV108430
- NLA: 36271267
- NKC: jn19981001725
- BNE: XX854811
- NTA: 068359683
- BIBSYS: 90236755
- CiNii: DA00423693
- Open Library: OL85980A
- PLWABN: 9810616352405606
- NUKAT: n96017185
- J9U: 987007444066605171
- PTBNP: 21040
- CANTIC: a10878130
- NSK: 000068510
- CONOR: 9555043
- BNC: 000041443
- ΕΒΕ: 90230
- BLBNB: 000182187
- KRNLK: KAC200712741
- PWN: 3930664
- Britannica: biography/Bartolome-de-Las-Casas
- Treccani: las-casas-fray-bartolome-de
- Universalis: bartolome-de-las-casas
- БРЭ: 5712165
- NE.se: bartolome-de-las-casas
- SNL: Bartolomé_de_Las_Casas
- VLE: bartolome-de-las-casas
- Catalana: 0036601
- DSDE: Bartolomé_de_las_Casas
- Hrvatska enciklopedija: 35488