Isao Takahata
![]() Takahata w 2014 na Annecy International Animated Film Festival | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód | |
Lata aktywności |
1961–2016 |
Odznaczenia | |
![]() |
Isao Takahata (jap. 高畑 勲 Takahata Isao; ur. 29 października 1935 w Ujiyamadzie, zm. 5 kwietnia 2018 w Tokio[1]) – japoński reżyser filmowy, producent i scenarzysta anime, współzałożyciel (wraz ze swym przyjacielem i współpracownikiem Hayao Miyazakim) wytwórni filmów animowanych Studio Ghibli. Do jego najważniejszych filmów należą: dramat wojenny Grobowiec świetlików i obyczajowy Powrót do marzeń.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodzony w Ujiyamadzie (obecnie Ise) w prefekturze Mie, ukończył prestiżową japońską uczelnię – Uniwersytet Tokijski – po czym, zachęcony przez przyjaciela, złożył podanie i został przyjęty do pracy w studiu filmowym Toei Animation. Jego debiutem reżyserskim był Taiyō no ōji: Horusu no daibōken (Horus, książę Słońca), który poniósł finansową klęskę, aczkolwiek został później doceniony przez krytyków (magazyn „Animage” umieścił go na trzecim miejscu 100 najlepszych filmów anime[2]). Co nietypowe dla reżysera filmów animowanych, Takahata nigdy wcześniej nie pracował jako rysownik czy animator.
Podczas pracy w Toei poznał Hayao Miyazakiego, który m.in. był jednym z rysowników pracujących nad Horusem[3]. W 1972 Takahata wyreżyserował Panda KoPanda, według scenariusza Miyazakiego.
W 1981 nakręcił komedię Jarinko Chie, a w latach 1981–1983 – serial animowany (64 odcinki) pod tym samym tytułem[4]. W 1982 wyreżyserował film Serohiki no Gōshu (Wiolonczelista Gōshu), do którego napisał scenariusz według opowiadania Kenjiego Miyazawy. Film został wysoko oceniony przez krytykę[5].
Gdy Miyazaki tworzył film Nausicaä z Doliny Wiatru, zwrócił się do Takahaty, by został producentem, co ten uczynił mimo braku doświadczenia w tej roli. Po sukcesie Nausiki Miyazaki założył Studio Ghibli, z Takahatą jako współzałożycielem. Obaj twórcy współpracują w reżyserii, pisaniu scenariuszy i produkcji[3]. Takahata był producentem Laputy (1986) i dyrektorem muzycznym Podniebnej poczty Kiki (1989)[3]; on też przekonał Joe Hisaishiego do pisania muzyki do filmów pełnometrażowych[6].
Pierwszym filmem Studia w reżyserii i według scenariusza Isao Takahaty był wojenny dramat Grobowiec świetlików z 1988, określony mianem jednego z najlepszych filmów tego gatunku[7]. Jego kolejnymi filmami były obyczajowy Powrót do marzeń, komediowy Rodzinka Yamadów i ekologiczny Szopy w natarciu[3]. Wcześniej, w 1987, nakręcił według własnego scenariusza nie-animowany film dokumentalny Yanagawa Horiwari Monogatari (Opowieść o kanałach Yanagawy), zrealizowany za prywatne pieniądze Miyazakiego[8]. Film Księżniczka Kaguya nakręcony na podstawie dawnej baśni japońskiej był nominowany do Oscara w kategorii „Najlepszy pełnometrażowy film animowany” za rok 2014[9].
W wywiadzie z 1992 Takahata stwierdził, że wysoko ceni francuską sztukę filmową, m.in. twórcę animacji Paula Grimault, którego twórczość miała wpływ na jego decyzję o rozpoczęciu pracy przy filmach animowanych; ceni także Fredericka Backa i Jurija Norsztejna[6]. W 2015 został oficerem francuskiego Orderu Sztuki i Literatury[10].
Filmografia
[edytuj | edytuj kod]Reżyser
[edytuj | edytuj kod]- 1968 Taiyō no ōji: Horusu no daibōken
- 1969 Mōretsu Atarō (serial TV)
- 1971 Takokumono wa sase
- 1971 Zen’in gyakuten seyo!
- 1972 Picchā Abashiri
- 1971-1972 Apache yakyūgun (serial TV)
- 1971-1972 Rupan sansei (serial TV)
- 1972 Panda kopanda (krótkometrażowy)
- 1973 Panda kopanda amefuri sākasu no maki (krótkometrażowy)
- 1973 Kōya no shōnen Isamu (serial TV)
- 1974 Chiisana kibō
- 1974 Heidi (serial TV)
- 1974 Mata au hi made
- 1974 Kurara ga aruita
- 1974 Tatte goran
- 1976 Haha wo tazunete sanzenri (serial TV)
- 1978 Mirai shōnen Konan (serial TV)
- 1978 Rao hakase
- 1978 Sarupējisen
- 1979 Ania z Zielonego Wzgórza (serial TV)
- 1979 Mashū Kasubāto odoroku
- 1981 Jarinko Chie
- 1981 Jarinko Chie (serial TV)
- 1982 Serohiki no Gōshu
- 1987 Yanagawa horiwari monogatari (dokument)
- 1988 Grobowiec świetlików
- 1991 Powrót do marzeń
- 1994 Szopy w natarciu
- 1999 Rodzinka Yamadów
- 2003 Fuyu no hi
- 2010 Akage no Anne: Green Gables e no Michi
- 2013 Księżniczka Kaguya
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ 高畑勲監督 訃報. Studio Ghibli, 2018-04-06. [dostęp 2018-04-08]. (jap.).
- ↑ Animage Top-100 Anime Listing. Anime News Network, 25 stycznia 2001. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ a b c d Team Ghiblink: Isao Takahata. [w:] Nausicaa.net [on-line]. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ Team Ghiblink: Chie the Brat. [w:] Nausicaa.net [on-line]. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ Team Ghiblink: Gauche the Cellist. [w:] Nausicaa.net [on-line]. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ a b Cedric Littardi: An Interview with Isao Takahata. [w:] Nausicaa.net [on-line]. 1992. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ Roger Ebert: Grave of the Fireflies (1988). 19 marca 2000. [dostęp 2013-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-17)]. (ang.).
- ↑ Team Ghiblink: Gauche the Cellist. [w:] Nausicaa.net [on-line]. [dostęp 2013-04-02]. (ang.).
- ↑ 87th Academy Awards Nominees. Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej. [dostęp 2018-04-08]. (ang.).
- ↑ Japon: le réalisateur Takahata devient officier des Arts et des Lettres. L’Obs, 2015-04-08. [dostęp 2018-04-08]. (fr.).
Nagrody i nominacje
[edytuj | edytuj kod]Nagroda | Rok | Kategoria | Nominowana praca | Wynik |
---|---|---|---|---|
Nagroda Japońskiej Akademii Filmowej | 1995 | Nagroda specjalna | Szopy w natarciu (jap. 平成狸合戦ぽんぽこ Heisei tanuki gassen ponpoko) | Wygrana |
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Isao Takahata w bazie IMDb (ang.)
- Isao Takahata w encyklopedii Anime News Network (ang.)
- Isao Takahata w bazie Filmweb
- ISNI: 0000000109355842
- VIAF: 111348229
- LCCN: no94030551
- GND: 139124454
- NDL: 00144008
- LIBRIS: mkz13wn540q3p7s
- BnF: 141400043
- SUDOC: 059052503
- NLA: 41137822
- NKC: xx0182164
- BNE: XX1473676
- NTA: 297488112
- BIBSYS: 4082249
- CiNii: DA0482454X
- PLWABN: 9810618577905606
- NUKAT: n2010078488
- J9U: 987007330434405171
- CANTIC: a11298261
- LNB: 000253982
- CONOR: 113005923
- KRNLK: KAC201109266, KAC200309830