Książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego
Książę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Książę Rzeszy (niem. Reichsfürst, łac. princeps imperii) – tytuł feudalny i arystokratyczny, będący wyższą formą księcia (Fürst), występujący w Świętym Cesarstwie Rzymskim.
Książęta – wasale cesarza
[edytuj | edytuj kod]Tytuł przysługiwał wszystkim bezpośrednim wasalom cesarza rzymskiego, a więc księciu (Herzog), margrabiemu oraz niektórym (uksiążęconym) landgrafom i palatynom. Do powyższej grupy należeli również biskupi, opaci i prałaci Rzeszy. Tytuł nie przysługiwał książętom czy hrabiom będącym lennikami wasali cesarza. Niektórzy panowie Rzeszy używający tytułów hrabiowskich w różnych odmianach (margrabiów, landgrafów, burgrabiów czy też "zwykłych" grafów) uzyskali od cesarza podniesienie do rangi książęcej i jako tacy również wliczali się w poczet pełnoprawnych książąt Rzeszy. Byli to np. uksiążęcony hrabia Hennebergu i uksiążęcony hrabia Störnstein, burgrabia Norymbergi i burgrabia Miśni, landgraf Hesji i landgraf Leuchtenbergu.
Z tytułu wynikały prawa, wraz z najważniejszym, jakim było uczestnictwo w Sejmie Rzeszy czy Landeshoheit – terytorialnej jurysdykcji. Początkowo istniał również szeroki zakres zobowiązań lennych wobec seniora, jednak wraz z postępującym upadkiem władzy centralnej, wasale cesarscy otrzymywali coraz większą samodzielność i niezależność w stosunku do cesarza.
Książętami mającymi suwerenną władzę nad swoim dominium byli nominalni lennicy cesarscy (wł. feudi imperiali ) we Włoszech, których północna część (z wyłączeniem m.in. Wenecji) pozostawała aż do 1806 formalnie częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Nie byli oni książętami niemieckimi, ponieważ Królestwo Włoch było obok Królestwa Niemiec i Królestwa Burgundii (Arelatu) jedną z trzech konstytutywnych części cesarstwa, więc nie uczestniczyli też aktywnie w życiu politycznym Niemiec i nie zasiadali w Sejmie Rzeszy. Cesarze niemieccy nadawali im jednak status swoich lenników i tytuł hrabiów, margrabiów czy książąt wraz z przywilejami tożsamymi z Landeshoheit, takimi jak prawo bicia monety (niem. Münzregal). Wyjątkiem byli najpotężniejsi z książąt włoskich w obrębie cesarstwa, czyli władcy Sabaudii (przodkowie królów Włoch z lat 1861-1946), którzy byli zaliczani w poczet książąt niemieckich.
Tytuł honorowy
[edytuj | edytuj kod]Cesarze mogli nadawać ten tytuł jako honorową godność wedle własnego uznania i tak na przestrzeni wieków wyróżnić można nieterytorialnych książąt cesarskich:
- drobni władcy poza cesarstwem, jak Wielki Mistrz Suwerennego Zakonu Maltańskiego czy władcy Monako;
- arystokraci, zwłaszcza zagraniczni, którym cesarz nadał ten tytuł wedle własnego uznania. Tytuł otrzymały m.in. takie rody jak: Orsini, Potiomkin, Lubomirscy herbu Szreniawa bez Krzyża, Sułkowscy herbu Sulima czy Radziwiłłowie herbu Trąby.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Arnold, Benjamin, Princes and territories in medieval Germany, Cambridge University Press, Cambridge and New York
- Noel J.-F., Święte Cesarstwo, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 1998
- Paluszyński T., Historia Niemiec i państw niemieckich. Zarys dziejów politycznych, Oficyna Wydawnicza Wyższej Szkoły Języków Obcych w Poznaniu, Poznań 2006.