Süleyman Demirel
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Süleyman Sami Demirel |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
1 listopada 1924 |
Data i miejsce śmierci |
17 czerwca 2015 |
Prezydent Turcji | |
Okres |
od 16 maja 1993 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik |
Hüsamettin Cindoruk (p.o.) |
Następca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() |
Süleyman Sami Demirel (ur. 1 listopada 1924 w İslamköy w prowincji Isparta, zm. 17 czerwca 2015 w Ankarze[1][2]) – turecki polityk i inżynier, lider Partii Sprawiedliwości oraz Partii Słusznej Drogi, wicepremier, minister i deputowany, pięciokrotnie premier Turcji (1965–1971, 1975–1977, 1977–1978, 1979–1980, 1991–1993) stojący na czele siedmiu rządów[1], w latach 1993–2000 prezydent Turcji.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]W 1949 ukończył inżynierię lądową na Uniwersytecie Technicznym w Stambule. Pracował w generalnej dyrekcji geodezyjnej. Odbywał szkolenia w Stanach Zjednoczonych dotyczące zapór wodnych, systemów nawadniania i elektryfikacji, był stypendystą organizacji Eisenhower Fellowships. Od 1954 kierował departamentem zapór wodnych, a w 1955 został dyrektorem generalnym do spraw robót hydraulicznych. W latach 1962–1964 zajmował się działalnością konsultingową, był też wykładowcą na uczelni technicznej ODTÜ w Ankarze[1].
W 1962 dołączył do zarządu głównego Partii Sprawiedliwości, zrezygnował jednak w 1963. W 1964, po śmierci lidera tej formacji generała Ragıpa Gümüşpali, został wybrany na nowego przewodniczącego partii[1]. Stał na jej czele do czasu delegalizacji w październiku 1981[3]. Od lutego do października 1965 pełnił funkcje wicepremiera i ministra stanu w rządzie Suata Hayriego Ürgüplü[1][4]. W 1965 po raz pierwszy uzyskał mandat deputowanego do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji. Odnawiał go w trzech kolejnych wyborach, zasiadając w parlamencie do 1980[5].
Wybory z 1965 zakończyły się zwycięstwem jego formacji. Od 27 października 1965 do 26 marca 1971 Süleyman Demirel po raz pierwszy sprawował urząd premiera[1][6]. Ustąpił na skutek zamachu stanu przeprowadzonego przez wojskowych[1]. Jego formacja pozostała w opozycji także po wyborach z 1973, w których zwycięstwo odniosła Republikańska Partia Ludowa[1][7]. Jej lider Bülent Ecevit, po powodzeniu inwazji na Cypr, ustąpił z funkcji premiera, próbując doprowadzić do wzmocnienia swojego ugrupowania w przedterminowych wyborach[7]. Ostatecznie do wyborów jednak nie doszło, a nową koalicję rządową zorganizował jego ówczesny główny przeciwnik polityczny – Süleyman Demirel[1][7], który 31 marca 1975 powrócił na urząd premiera[6]. Funkcję tę lider Partii Sprawiedliwości pełnił do 21 czerwca 1977, a następnie od 21 lipca 1977 do 5 stycznia 1978 oraz od 12 listopada 1979 do 12 września 1980[6].
Pod koniec lat 70. Turcja zmagała się z kryzysem gospodarczym, bezrobociem i inflacją, a także z przemocą polityczną ze strony środowisk skrajnej lewicy i skrajnej prawicy. Doszło do zamachów na osoby publiczne, w 1980 zamordowany został były premier Nihat Erim[1]. We wrześniu 1980 tureccy wojskowi przejęli władzę, dokonując zamachu stanu. Süleyman Demirel przez pewien czas pozostawał w areszcie, był następnie objęty pozbawieniem praw publicznych, które przywrócono mu w 1987[1]. W międzyczasie w 1983 jego stronnicy powołali Partię Słusznej Drogi, którą kierował w latach 1987–1993[3]. W 1987 i 1991 ponownie był wybierany na posła do tureckiego parlamentu[5]. 20 listopada 1991 kolejny raz objął urząd premiera, który sprawował do 16 maja 1993[6]. Tegoż dnia został zaprzysiężony na urząd prezydenta, który sprawował przez siedmioletnią kadencję do 16 maja 2000[1][6].
Był żonaty z Nazmiye Demirel[8].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Orła Białego (Polska)[9]
- Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja)[10]
- Order „Manas” I klasy[11]
- Order Republiki (Mołdawia)[12]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k l Süleyman Demirel [online], biyografya.com [dostęp 2023-04-16] (ang.).
- ↑ Stephen Kinzer , Suleyman Demirel, Former Prime Minister of Turkey, Dies at 90 [online], nytimes.com, 16 czerwca 2015 [dostęp 2023-04-16] (ang.).
- ↑ a b Leaders of Turkey [online], zarate.eu [dostęp 2023-04-16] (ang.).
- ↑ Ürgüplü Hükümeti Bakanlar Kurulu 20-2-1965–27-10-1965, tbmm.gov.tr [zarchiwizowane 2006-01-10] (tur.).
- ↑ a b Süleyman Sami Demirel [online], tbmm.gov.tr [dostęp 2023-04-16] (tur.).
- ↑ a b c d e Rulers: Countries T: Turkey [online], rulers.org [dostęp 2023-04-16] (ang.).
- ↑ a b c Bülent Ecevit [online], cidob.org [dostęp 2023-04-16] (hiszp.).
- ↑ Nazmiye Demirel hayata gözlerini yumdu [online], mynet.com, 27 maja 2013 [dostęp 2023-04-16] (ang.).
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 października 1993 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1993 r. nr 65, poz. 576).
- ↑ Odluka o dodjeli Ordena kralja Tomislava [online], narodne-novine.nn.hr, 29 lipca 1994 [dostęp 2023-06-25] (chorw.).
- ↑ Указ Президента Кыргызской Республики от 13 ноября 1998 года УП № 357 «О награждении орденом „Манас” I степени С. Демиреля» [online], minjust.gov.kg, 13 listopada 1998 [dostęp 2023-06-25] (ros.).
- ↑ УКАЗ № 2070 от 01-11-2004 о награждении Его Превосходительства господина Сулеймана Демиреля орденом «Ordinul Republicii» [online], legis.md, 5 listopada 2004 [dostęp 2023-06-25] (ros.).
- Absolwenci Uniwersytetu Technicznego w Stambule
- Politycy Partii Słusznej Drogi
- Politycy Partii Sprawiedliwości (Turcja)
- Premierzy Turcji
- Prezydenci Turcji
- Tureccy ministrowie
- Tureccy parlamentarzyści
- Wicepremierzy Turcji
- Wykładowcy uczelni w Turcji
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Orderem „Manas”
- Odznaczeni Orderem Republiki (Mołdawia)
- Odznaczeni Wielkim Orderem Króla Tomisława
- Urodzeni w 1924
- Zmarli w 2015