Trynitarze
![]() | |
Pełna nazwa |
Zakon Trójcy Przenajświętszej |
---|---|
Nazwa łacińska |
Ordo Sanctissimae Trinitatis |
Skrót zakonny |
OSsT |
Wyznanie | |
Kościół | |
Założyciel |
św. Jan de Matha |
Data założenia |
1193 |
Data zatwierdzenia |
1198 |
Przełożony | |
Strona internetowa |
Trynitarze (właściwie Zakon Trójcy Przenajświętszej, dawniej Zakon Świętej Trójcy od Wykupu Niewolników) – katolicki zakon, założony w 1193 w dobie wypraw krzyżowych przez św. Jana z Mathy i św. Feliksa de Valois, a następnie zatwierdzony w 1198 bullą papieża Innocentego III Operante divine dispositionis. Od 1236 istnieje żeński zakon – trynitarianki (klauzurowe).
Z Zakonu Trójcy Przenajświętszej wywodzili się: 1 kardynał, 7 arcybiskupów i 21 biskupów[1].
Historia zakonu
[edytuj | edytuj kod]Zakon powstał w celu uwalniania (wykupu) niewolników chrześcijańskich z rąk muzułmanów podczas wypraw krzyżowych. Encyklopedia Religii PWN podaje, że Trynitarze uwolnili ok. 900 tys. ludzi. Trynitarze pod koniec XVI w. podzielili się na dwie gałęzie:
- trynitarze (trzewiczkowi),
- trynitarze bosi (ruch obserwancki).
Obecnie trynitarze głównie sprawują duszpasterstwo więźniów, ale także opiekują się osobami chorymi i uzależnionymi. Prowadzą swoje własne parafie w porozumieniu z biskupami lokalnymi.
Teologia Trójcy Świętej u źródeł nazwy i reguły zakonu
[edytuj | edytuj kod]W niewielu miejscach pierwotnej reguły[2] św. Jana de Matha, zaaprobowanej przez papieża Innocentego III bullą Operante divinae dispositionis clementio, pojawia się termin „Trójca Święta”. Po raz pierwszy określenie to zostało użyte we wstępie do reguły: „In nomine sancte et individue Trinitatis” – „W imię Świętej i Niepodzielnej Trójcy”. O Trójcy Świętej wspomina się również w punkcie: pierwszym, w którym mowa jest o nakazie posłuszeństwa dla przełożonego domu, trzecim: Wszystkie kościoły tego zakonu powinny nosić tytuł Trójcy Przenajświętszej(...), oraz w kontekście nazwy ministra (sługi) domu, czyli przełożonego: „minister domus Sancte Trinitatis”. Elementy, mające wymiar trynitarny (symboliczny), odnaleźć można również m.in. w punktach określających sposób życia i funkcjonowania zakonu: Wszystkie rzeczy, skądkolwiek by godziwie pochodziły, niech dzielą na trzy równe części (…); W jednym domu mogą być trzej bracia klerycy i trzej laicy (...) itp.
Teologia Trójcy Świętej u źródeł nazwy zakonu Przenajświętszej Trójcy od Wykupu Niewolników nie ma swoich korzeni w żadnym traktacie teologicznym św. Jana de Math, gdyż nie pozostawił on po sobie żadnego takiego dzieła. Pochodzenie tej nazwy ściśle wiąże się z historią życia świętego, dla którego Trójjedyny Bóg stanowił centrum duchowości. Z jednej strony przeżywał rozmach wiary trynitarnej wobec wojowniczego muzułmańskiego monoteizmu, z drugiej bolał nad ludzkim cierpieniem ofiar niewoli. Trójca Święta i krzyk uwięzionych od tego momentu zostały ściśle złączone z jego niepokojem duchowym[3]. Jak pisze ks. Kazimierz Wójtowicz: Postawienie pod znakiem Trójcy Świętej dzieła wyzwolenia chrześcijańskich jeńców było prawdziwie profetycznym znakiem wobec muzułmanów, którzy 'wierzą w jedność'. W rzeczywistości bowiem muzułmanie uważali chrześcijan za heretyków i wrogów ich wiary właśnie dlatego, że 'wierzyli w Trójcę', to znaczy byli 'trynitarzami'[4]. Zarówno charyzmat jak i nazwa zakonu ściśle się ze sobą łączą. Głównym celem św. Jana de Matha było ukazanie braciom w wierze, którzy znaleźli się w niewoli, iż nie są pozbawieni nadziei. Obok tego jednak przyświecał również inny cel – ukazanie chrześcijan w zupełnie innym świetle, niż te, które mieli muzułmanie: (...) krzyż krzyżowców był dla nich zatrważającym znakiem gwałtu; krzyż 'trynitarskich wybawców' był jednak innym krzyżem: był to krzyż bez broni i mocy, krzyż niosący pokój i pojednanie. Znak przemocy przemienił się na piersi braci od Trójcy Świętej w znak wyzwolenia i pokoju[5]. O tej szczególnej misji napisał również Ojciec Święty Jan Paweł II w swoim liście do Ministra Generalnego Zakonu Trójcy Świętej z okazji 800-lecia aprobaty reguły, wskazując, że poprzez Zakon Trynitarzy chrześcijaństwo rozpoczęło kontakty humanitarne ze światem islamu[6], podkreślając równocześnie ich szczególne zadanie we współczesnym świecie: zadaniem dzisiejszych uczniów św. Jana z Mathy i Feliksa de Valois jest bycie (…) zwiastunami Tajemnicy Trynitarnej, pomagając jako apostołowie w wyzwoleniu człowieka, który pozostaje więźniem mniej widocznych, ale bardziej tragicznych i przygnębiających niewoli[7].
Habit
[edytuj | edytuj kod]Trynitarze noszą habit w kolorze białym, przepasany skórzanym czarnym paskiem, na habicie biały szkaplerz z czerwono-niebieskim krzyżem oraz biały kaptur. Płaszcz ciemnobrązowy lub czarny[8].
Symbolika szkaplerza trynitarskiego
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Znaczenie kolorów białego szkaplerza trynitarskiego: biel, początek wszystkich barw, oznacza Boga Ojca, niebieska pozioma belka krzyża symbolizuje zbawczy charakter Syna Bożego, a czerwona pionowa belka żarliwość Ducha Świętego.
Działalność na świecie
[edytuj | edytuj kod]Obecnie Zakon Trynitarzy na świecie składa się z siedmiu prowincji, trzech wikariatów oraz dwóch delegatur. Ojcowie Trynitarze są obecni w następujących krajach: Polska, Włochy, Hiszpania, Francja, Niemcy, Austria, USA, Kanada, Meksyk, Gwatemala, Portoryko, Kolumbia, Brazylia, Peru, Boliwia, Chile, Argentyna, Indie, Madagaskar oraz Kongo.
Prowincje trynitarskie na świecie
[edytuj | edytuj kod]- Prowincja Św. Jana de Matha (Włochy Północne)
- Włochy, Meksyk
- Prowincja Ducha Świętego (Hiszpania Południowa)
- Hiszpania Południowa, Argentyna, Chile, Boliwia, Peru
- Prowincja Niepokalanego Poczęcia (Hiszpania Północna)
- Hiszpania Północna, Kolumbia, Puerto Rico
- Prowincja Niepokalanego Serca Maryi (USA)
- USA, Indie
- Prowincja Najświętszego Serca
- Kanada, Guatemala
Działalność w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Lata 1685–1907
[edytuj | edytuj kod]Na ziemie polskie trynitarianie zostali sprowadzeni za czasów Jana III Sobieskiego w okresie wojen tureckich. Zakon trynitarzy działał na terenie Polski w latach 1685–1907. Obszar działalności tego zakonu ograniczał się do wschodnich ziem Rzeczypospolitej. Trynitarze byli zakonem żebraczym. Ich zadaniem było wykupywanie Polaków z niewoli tatarskiej (jasyru). Nierzadko zakonnicy, gdy już brakowało pieniędzy, sami oddawali się w ręce Tatarów, w zamian za uwalnianego z niewoli. W latach 1688–1783 polscy trynitarze wykupili 517 jeńców za kwotę 573 427 złotych polskich[9].
Miejscowości, w których założono domy zakonne trynitarzy (w kolejności chronologicznej): Lwów, Kraków, Stanisławów, Beresteczko, Warszawa, Halicz, Antokol i Werki (dziś dzielnice Wilna), Kamieniec Podolski, Orsza, Łuck, Tomaszów Lubelski, Brześć, Lublin, Krotoszyn, Brahiłów, Bursztyn, Szumbar, Czołhan, Babinowicze k. Orszy, Biały Kamień, Mielec[10]. W Lublinie trynitarze posiadali najpierw dom zakonny, a następnie – z uwagi na zubożenie – zamieszkiwali jedną z wież w murach miejskich, nazywaną Wieżą Trynitarską.
Po pierwszym rozbiorze Polski następowały liczne kasaty różnych zakonów, w tym także Trynitarzy. Ostatni trynitarz na ziemiach polskich przebywał do 1907 roku.
Restytucja od 1986 r.
[edytuj | edytuj kod]Wraz z przyjazdem do Polski w 1986 o. Jerzego Kępińskiego doszło do restytucji tego zakonu w kraju. Współcześnie zadaniem zakonu jest "wykupywanie" ludzi z rozmaitych rodzajów niewoli – zewnętrznej i wewnętrznej, również uzależnień od alkoholu, narkotyków, Internetu itp.
Obecnie jedyny dom zakonny w Polsce znajduje się w Krakowie, przy kościele Przenajświętszej Trójcy.
Znani trynitarze
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związana jest kategoria:
- św. Feliks de Valois (1127–1212)
- św. Jan de Matha (1150–1213)
- bł. Anna Maria Taigi (1769–1837)
- bł. Elżbieta Canori Mora (1774–1825)
Potrynitariańskie zabytki sakralne na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej
[edytuj | edytuj kod]Pozostałością po pierwszej obecności trynitarzy na ziemiach polsko-litewskich są klasztory zniesione w XIX w., stanowiące obecnie zabytki sakralnej architektury barokokowej i rokokowej (m.in. w Krakowei, Krotoszynie, Warszawie).
Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w Polsce znajdują się m.in.:
- Warszawa: Kościół Świętej Trójcy (na Solcu) (obecnie kościół diecezjalny)
- Kraków: Kościół Świętej Trójcy (przekazany Ojcom Bonifratom)
- Krotoszyn: Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła (obecnie kościół parafialny-diecezjalny)
Wśród zachowanych kościołów potrynitariańskich w dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów (obecnie: Litwa oraz Ukraina) znajdują się m.in.:
- Wilno – Antokol: Kościół Pana Jezusa (obecnie seminarium duchowne)
- Wilno – Werki: Kościół Świętej Trójcy (obecnie kościół diecezjalny, seminarium duchowne)
- Lwów: Kościół Trójcy Przenajświętszej (obecnie cerkiew greckokatolicka)
- Lwów: Kościół św. Mikołaja (obecnie cerkiew prawosławna)
- Kamieniec Podolski: Kościół i klasztor Trynitarzy z 1750 r. (obecnie cerkiew greckokatolicka św. Jozafata)
- Łuck: Klasztor trynitarzy (obecnie garnizonowy szpital wojskowy)
- Beresteczko: kościół Trójcy Świętej (zrujnowany)
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Religia. Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, wersja 1.0 (multimedialna)
- A.Dylewski, Ukraina. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-854-6)
- A.Dylewski, Litwa. Przewodnik ilustrowany, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała 2007 (ISBN 978-83-7304-981-9)
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona Trynitarzy (ang.)
- Strona internetowa Zgromadzenia (pol.)
- Krótka historia Zakonu Trójcy Przenajświętszej na terenie Polski (1685-1907) (pol.)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ stan na 20 maja 2013; źródło: Giga-Catholic Information
- ↑ Zob. A. Witko, Trynitarze, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, Kraków 1999, s. 39-57.
- ↑ K. Wójtowicz CR, Trynitarze, czyli być w służbie wyzwolenia i miłosierdzia, albo co należy wiedzieć o Zakonie Trójcy Przenajświętszej, Kraków 1999, Wydawnictwo Zmartwychwstańców, s. 15.
- ↑ K. Wójtowicz CR, Trynitarze, czyli być w służbie wyzwolenia i miłosierdzia, albo co należy wiedzieć o Zakonie Trójcy Przenajświętszej, Kraków 1999, Wydawnictwo Zmartwychwstańców, s. 29.
- ↑ K. Wójtowicz CR, Trynitarze, czyli być w służbie wyzwolenia i miłosierdzia, albo co należy wiedzieć o Zakonie Trójcy Przenajświętszej, Kraków 1999, Wydawnictwo Zmartwychwstańców, s. 30.
- ↑ List Ojca Świętego Jana Pawła II do Ministra Generalnego Zakonu Trójcy Świętej z okazji 800-lecia aprobaty reguły – punkt 2, Watykan, 07.06.1998 r.
- ↑ List Ojca Świętego Jana Pawła II do Ministra Generalnego Zakonu Trójcy Świętej z okazji 800-lecia aprobaty reguły – punkt 4, Watykan, 07.06.1998 r.
- ↑ Przemysław Radzyński, Rafał Piecha OSST: Więźniom głosić wolność. Portal Opoka. [dostęp 2016-04-01].
- ↑ Aleksander Rasszczupkin "Kamieniec Podolski"
- ↑ wichz: Klasztor Trynitarzy. Towarzystwo Miłośników Ziemi Mieleckiej. [dostęp 2016-04-01].