وارث علوی
![]() | |
---|---|
جم | جون 11, 1928 ء احمد آباد، گجرات، برطانوی ہندوستان |
موت | جنوری 9, 2014 ء احمد آباد، گجرات |
قلمی ناں | وارث علوی |
کم کِتہ | نقاد، محقق، ڈراما نویس، معلم |
بولی | اردو، انگریزی |
قومیت | ![]() |
تعلیم | ایم اے (اردو)، ایم اے (انگریزی) |
مادر علمی | علی گڑھ مسلم یونیورسٹی، بمبئی یونیورسٹی، گجرات یونیورسٹی |
صنف | تنقید، تحقیق، ڈراما |
وڈے کم | فکشن دی تنقید دا المیہ سعادت حسن منٹو :اک مطالعہ راجندر سنگھ بیدی :اک مطالعہ فکش دی تنقید دا المیہ منٹو اک مطالعہ |
پروفیسر وارث علوی (پیدائش: 11 جون، 1928ء - وفات: 9 جنوری،2014ء) بھارت دے ممتاز اردو نقاد، ڈراما نویس، محقق تے پروفیسر سن ۔
حالات زندگی
[سودھو]وارث علوی 11 جون، 1928ء احمد آباد، گجرات، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔[۱] انہاں دا اصل ناں سید وارث حسین علوی سی۔ اردو، فارسی،انگریزی تِناں زباناں توں ایم اے کیتا۔ سینٹ زیویرس کالج احمدآباد وچ پروفیسر رہے تے صدر شعبہ انگریزی دے عہدے توں وظیفہ یاب ہوئے۔ تیسرے درجے دا مسافر، کچھ بچا لیایا ہون، پیشہ تاں سپہ گری دا بھلا، راجندر سنگھ بیدی ورگی دو درجن کتاباں دے مصنف نيں گجراتی زبان دے ڈرامےآں دا مجموعہ نرو چاندنی ناں گھووڑ وی شائع ہوئے کے مقبول عام ہوئے چکيا اے۔ گجرات اردو اکادمی دے صدر وی رہے، آپ نوں متعدد ایوارڈ توں نوازیا وی جا چکيا اے۔
بحیثیت ناقد
[سودھو]وارث علوی اردو وچ عصر حاضر دے صف اول دے نقاداں وچ شامل نيں۔ انہاں نے اک بے باک لب ولہجہ وچ اردو تنقید نوں نويں امکانات توں روشناس کیتا اے۔ اپنے وسیع مطالعہ تے منفرد تجزیاتی شعور دی بنا اُتے وارث علوی نے نہ صرف اردو شعر وادب دے مختلف رجحانات، تحریکات، اسالیب تے تخلیقی روّیاں دا غیر جانبدارانہ تجزیہ پیش کیتا اے، بلکہ اپنے بعض مضامین دے ذریعے اردو تنقید دی سطحیت تے کم مائیگی دی طرف وی واضح تے مدلل اشارے کیتے نيں تے ایہ ثابت کرنے دی کوشش کيتی اے کہ کس طرح ساڈی بیشتر تنقید غیر ضروری مدح سرائی تے بے جا عیب جوئی توں اگے نئيں ودھ سکی اے۔ بہ ااں سبب وارث علوی نے اپنے معاصر ناقدین دی تنقیدات دی خامیاں تے کمزوریاں دی نشان دہی دی اے۔ انہاں دا لہجہ چونکہ جارحانہ تے بے رحمی دی حد تک حقیقت پسندانہ اے، اس لئی اردو دے اکثر و بیشتر ناقدین انہاں دی ناقدانہ صلاحیتاں نوں تسلیم تاں کردے نيں لیکن انہاں نوں اوہ مقام دینے دے لئی تیار نظر نئيں آندے نيں ،جو انہاں نوں ملنا چاہیدا۔ اُتے نويں نسل دے قلم کار اس حقیقت دا برملا اعتراف کردے نيں کہ وارث علوی دا شمار عہد حاضر دے مقتدر نقاداں وچ اے۔[۲]
وارث علوی دا اصلی میدان افسانوی تنقید اے لیکن انہاں نے نظریاتی مضامین وی بہت لکھے نيں۔ ایہ مضامین انہاں دے وسیع مطالعے نوں ظاہر کردے نيں۔ مثلاً ادب تے کمٹ منٹ، ادب تے سماج، ادب تے سیاست، فسادات تے ادب، ادب تے پروپیگنڈا، ادب تے عوام، ادب تے آئیڈیالوجی وغیرہ۔ ایہ مضامین بقول وارث علوی اس دَور وچ لکھے گئے نيں جدوں نظریات دیاں گلاں بہت ہودیاں سن لیکن سوائے صحافتی مضمون وچ چھچلے اشاراں تے خودرائی دے طور اُتے کچھ نہ ملدا سی۔ مندرجہ بالا موضوعات اُتے عالمانہ تے جامع بحث وارث علوی دے بغیر کِسے وی نقاد دے ایتھے نئيں ملدی۔ اس لئی اس زمانے وچ کشور ناہید جدوں ہندوستان آئیاں تاں اپنی اک ریڈیائی ملاقات وچ انہاں نے کہیا کہ ہندوستان تے پاکستان دونے ملکاں وچ نظریاتی مضامین سوائے وارث علوی دے کِسے نقاد دے ایتھے نظر نئيں آندے تے ایہ حقیقت وی اے کہ مذکورہ بالا مضامین پڑھنے دے بعد احساس ہُندا اے کہ وارث علوی کامطالعہ کتنا گہرا تے وسیع اے۔ انہاں نظریاتی مضامین وچ انہاں نے اپنے موقف دی وڈے عالمانہ،ادبیانہ تے دانشورانہ انداز وچ وضاحت کيتی اے۔ انہاں موضوعات دے مطالعے توں محسوس ہُندا اے کہ وارث علوی نے مختلف النوع موضوعات اُتے کِنّی ساری کتاباں دا گہرائی توں مطالعہ کیتا اے۔ اردو شاعر اُتے وی وارث علوی نے کثرت توں مضامین لکھے نيں۔ ایہ مضامین وی بہت دلچسپ نيں تے انہاں دی ہر ایسی تحریر کِسے نہ کِسے بحث دا باعث بن جاندی اے۔ انہاں نے شاعر دی ناقدانہ تحسین وچ ایداں دے خلاقانہ نکات بیان کیتے نيں کہ انہاں نوں شاعری دا وی مستند نقاد تسلیم کیاجاندا اے۔ انہاں نے غالبؔ تے اقبالؔ توں لے کے محمد علوی تے ندا فاضلیؔ تک دے سرکردہ شاعر دی شاعری اُتے نہایت جامع تے فکر انگیز مضامین لکھے نيں۔ انہاں دی ناقدانہ اہمیت دے علاوہ انہاں دے طرزِ تحریر وچ نظماں دی فنکارانہ حسن آفرینی نوں بہت دلچسپ انداز وچ بیان کیتا اے۔ شعرو ادب دے جدید موضوعات دے نال نال وارث علوی نے کلاسیکی فنکاراں نوں ہمیشہ عزت واحترام دے نال یاد کیتا اے۔[۲]
وفات
[سودھو]وارث علوی دی وفات 9 جنوری 2004ء وچ احمد آباد، بھارت وچ ہوئی۔[۳]
حوالے
[سودھو]- ↑ &pageid=1&subpageid=3&id=11259 معروف ادیب تے نقاد وارث علوی نہيں رہے، روزنامہ اعتماد ویب، حیدرآباد، بھارت، 9 جنوری 2014ء
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ وارث علوی :رستہ دکھانے والا ستارہ نئيں رہیا، غلام شبیر، اردو ویب پاکستان