Бәхетле планета индексы
Бәхетле планета индексы (The Happy Planet Index / HPI) – кешеләрнең тормыш хәлен һәм әйләнә-тирә мохиткә тәэсирен күрсәтүче индекс. Ул 2006 елның июль аенда New Economics Foundation (ингл.) (NEF) тарафыннан кертелә. Бу индексның максаты – илләрнең үсешләрен билгеләүче дип саналган Тулаем эчке продукт (ТЭП) һәм Кеше потенциалы үсеше индексы (КПҮИ) кебек билгеле индексларга көндәшлек итү, чөнки соңгыларның исәпләнелгәндә тормыш рәвешенең тотрыклылык ягы игътибарга алынмый. Кешеләрнең төп максатлары бай түгел, әмма бәхетле һәм исән-сау булуы сәбәпле, аеруча алганда ТЭП индексының урынсыз булуы билгеләнә.[1] Аннан тыш, тотрыклы үсеш фикере бу максатларга ашкынуның әйләнә-тирәгә йөкләнелгән бәяләрен дә исәпкә алынуның кирәген алга сөрә.[2]
2006 елда тикшерелгән 178 илдән иң югары дәрәҗәгә Вануату,
Колумбия,
Коста-Рика,
Доминика, һәм
Панама иреште (ләкин Вануату соңгырак индексларга кертелмәде).[3]
2009 елда тикшерелгән 143 илдән иң югары дәрәҗәгә Коста-Рика менде, аннан соң килүчеләр
Доминикан Җөмһүрияте,
Ямайка,
Гватемала һәм
Вьетнам, исемлекнең иң түбән урыннарда
Танзания,
Ботсвана һәм
Зимбабве урын алган.[4]
2012 елгы рейтингы өчен 151 ил сайланды – иң югары дәрәҗәгә яңадан (икенче тапкыр) Коста-Рика мендә, аннан соң килүчеләр , Вьетнам, Колумбия, Белиз һәм
Сальвадор. 2012 елгы рейтингның иң түбән урыннарын алучылар - Ботсвана,
Чад һәм
Катар.[5][6]
Кыскача аңлату
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]HPI гади файда принцибына нигезләнгән — кешеләрнең күбесе озын һәм канәгатьләндерүче тормыш яшәргә тели, һәм бу яктан иң югары дәрәҗәгә ирешүче ил – үз ватандашларына бу теләкләрләренә ирешүгә мөмкинчелек бирүче, шулай да киләчәк буыннарның һәм башка илләрдә яшәүче кешеләрнең шул ук теләккә ирешүләренә киртә салмаучы ил була. Ягъни, бу индекс IUCN Халыкара табигатьне саклау берлегенең 'табигатькә йөкләтелгән (яки тартып чыгарылган ресурслар) берәмлегенә күпме матди таварлары белән чикләнмәгән кеше файдасы/муллыгы тудырылганны' күрсәтүче метриканың булдырылуына җавап бирүче бер күрсәткеч.[7] Кеше муллыгы Бәхетле тормыш еллары күрсәткече белән билгеләнелә.[8] Табигатькә йөкләтелү (яки аннан тартып чыгарылу) өчен кеше башына әйләнә-тирә мохиткә йөк күрсәткече кулланыла – илдәге тормыш стилен дәвам итү өчен күпме табигый ресурсларын кирәклеген фаразлау омтылышы. Кеше башына әйләнә-тирә мохиткә йөге югары булган ил гадел булганыннан артык табигый ресурсларны кулланып, башка илләр куллана алучы ресурсларны ала һәм планетага төзәтелә алмаслык зарар китерү аркылы киләчәк буыннар хакына да керә.[9]
Халыкара рейтинглар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]2012 рейтингы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Югары фәкыйрлек дәрәҗәләренә карамастан, иң алдынгы 10 илдән тугызы Кариб диңгезе тирәсендә урнашкан. -
Ранг | Ил | HPI | Татылган муллык |
Тормыш озынлыгы |
Әйләнә-тирә мохиткә йөк |
---|---|---|---|---|---|
1 | ![]() |
64.0 | 7.3 | 79.3 | 2.5 |
2 | ![]() |
60.4 | 5.8 | 75.2 | 1.4 |
3 | ![]() |
59.8 | 6.4 | 73.7 | 1.8 |
4 | ![]() |
59.3 | 6.5 | 76.1 | 2.1 |
5 | ![]() |
58.9 | 6.7 | 72.2 | 2.0 |
6 | ![]() |
58.5 | 6.2 | 73.1 | 1.7 |
7 | ![]() |
57.8 | 7.3 | 76.1 | 3.0 |
8 | ![]() |
57.1 | 5.7 | 74.0 | 1.6 |
9 | ![]() |
56.9 | 7.5 | 74.4 | 3.0 |
10 | ![]() |
56.9 | 6.3 | 71.2 | 1.8 |
11 | ![]() |
56.3 | 5.0 | 68.9 | 0.7 |
12 | ![]() |
56.2 | 5.4 | 79.1 | 1.9 |
13 | ![]() |
56.0 | 5.9 | 73.1 | 1.7 |
14 | ![]() |
55.5 | 5.5 | 69.4 | 1.1 |
15 | ![]() |
55.2 | 7.4 | 81.6 | 4.0 |
16 | ![]() |
54.1 | 5.3 | 65.4 | 0.8 |
17 | ![]() |
54.1 | 6.4 | 75.9 | 2.7 |
18 | ![]() |
54.1 | 5.3 | 76.9 | 1.8 |
19 | ![]() |
53.9 | 6.6 | 79.1 | 3.2 |
20 | ![]() |
53.5 | 6.2 | 74.1 | 2.4 |
21 | ![]() |
52.9 | 6.8 | 77.0 | 3.3 |
22 | ![]() |
52.9 | 6.8 | 73.5 | 2.9 |
23 | ![]() |
52.5 | 5.8 | 75.6 | 2.4 |
24 | ![]() |
52.4 | 4.9 | 68.7 | 1.0 |
25 | ![]() |
52.4 | 5.6 | 74.0 | 2.0 |
26 | ![]() |
52.2 | 5.2 | 73.1 | 1.6 |
27 | ![]() |
51.7 | 5.7 | 73.4 | 2.1 |
28 | ![]() |
51.6 | 7.2 | 80.7 | 4.3 |
29 | ![]() |
51.4 | 7.6 | 81.1 | 4.8 |
30 | ![]() |
51.2 | 4.8 | 72.8 | 1.4 |
31 | ![]() |
51.2 | 6.0 | 69.9 | 2.1 |
32 | ![]() |
50.9 | 5.0 | 65.4 | 0.9 |
33 | ![]() |
50.7 | 4.7 | 73.4 | 1.4 |
34 | ![]() |
50.3 | 7.5 | 82.3 | 5.0 |
35 | ![]() |
49.4 | 4.2 | 74.9 | 1.2 |
36 | ![]() |
49.2 | 5.0 | 69.0 | 1.4 |
37 | ![]() |
49.1 | 5.0 | 67.5 | 1.3 |
38 | ![]() |
49.1 | 5.0 | 67.7 | 1.3 |
39 | ![]() |
48.3 | 4.7 | 74.5 | 1.8 |
40 | ![]() |
48.0 | 5.6 | 69.3 | 2.1 |
41 | ![]() |
47.9 | 7.0 | 80.2 | 4.7 |
42 | ![]() |
47.9 | 4.4 | 72.2 | 1.3 |
43 | ![]() |
47.8 | 4.4 | 67.5 | 0.9 |
44 | ![]() |
47.6 | 5.5 | 74.0 | 2.6 |
45 | ![]() |
47.5 | 6.1 | 83.4 | 4.2 |
46 | ![]() |
47.2 | 6.7 | 80.4 | 4.6 |
47 | ![]() |
47.1 | 4.1 | 75.9 | 1.5 |
48 | ![]() |
47.1 | 7.3 | 80.9 | 5.3 |
49 | ![]() |
46.8 | 4.6 | 66.7 | 1.2 |
50 | ![]() |
46.5 | 6.8 | 81.5 | 4.9 |
2006 һәм 2009 рейтинглары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]2006 Happy Planet Index[3] | 2009 Happy Planet Index[4] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
Карашлар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Шулай ук карагыз
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Чын прогресс күрсәткече
- Глобаль тынычлык индексы
- Тулаем милли бәхет
- Legatum муллык индексы
- Тормыш белән канәгатьлелек индексы
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Sen, Amartya (1999). Development as Freedom. New York, New York: Oxford University Press. .
- ↑ Hawken, Paul; Lovins, Amory, and Hovins, L. Hunter (1999). Natural Capitalism. New York, New York: Little Brown & Co.. .
- ↑ 3,0 3,1 Marks, N., Abdallah, S., Simms, A., Thompson, S. et al. (2006). The Happy Planet Index 1.0 2009 елның 4 октябрь көнендә архивланган.. New Economics Foundation.
- ↑ 4,0 4,1 Abdallah, S., Thompson, S., Michaelson, J., Marks, N., Steuer, N. et al. (2009). The Happy Planet Index 2.0 2009 елның 10 июль көнендә архивланган.. New Economics Foundation.
- ↑ 5,0 5,1 New Economics Foundation (2012-06-14). Happy Planet Index 2012. New Economics Foundation. әлеге чыганактан 2012-06-18 архивланды. 2012-06-14 тикшерелгән.
- ↑ Fiona Harvey. UK citizens better off than EU counterparts, says happiness index, The Guardian (2012-06-14). 14 июнь 2012 тикшерелде.
- ↑ Adams WM (2006). The future of sustainability: Re-thinking environment and development in the twenty-first century. Report of the IUCN Renowned Thinkers Meeting. Also, Paehlke R (2005). Sustainability as a bridging concept. Conservation Biology 19:36-8.
- ↑ Veenhoven R (1996). Happy life expectancy: a comprehensive measure of quality-of-life in nations. Social Indicators Research 39:1-58.
- ↑ Ecological Footprint - Ecological Sustainability. Global Footprint Network.
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Бу бит Татар Википедиясенең сайланган исемлекләр рәтенә керә. |